Index

Home

בס"ד

HET JOODSE GEZINSLEVEN

 

Aflevering 9

 

De KETTEM (vlek)

 

De geleerden onderscheiden twee soorten bloed: re’ija (daar zijn we in aflevering 7 uitgebreid op ingegaan) en kettem .

 

Een kettem is bloed dat een vrouw vindt zonder dat dat gepaard ging met een bepaald gevoel (het gevoel waar we bij re’ija over gesproken hebben). Ze ontdekt de vlek bij verrassing op haar lichaam, op kleding van de middel af naar beneden, onderaan haar mouw of op het beddegoed. (In vroegere tijden sliep men niet met strak ondergoed aan en zo kon het gebeuren dat er wel bloed op een laken was gevonden maar niet op de kleding.) Bij een kettem onderzoekt de vrouw zichzelf niet. Ze is onrein "miderabbanan – naar bepaling van de geleerden".

 

Het is belangrijk om te weten of ze onrein is mide’orajta – volgens de Tora of  miderabbanan – volgens de geleerden. Als er n.l. onzekerheden zijn bij een rabbinale bepaling ("miderabbanan") zullen de rabbijnen beslissen volgens lichtere bepalingen. De halachische term voor deze regel is: safeek de rabbanan lekoela. Terwijl als de halacha rechtstreeks uit de Tora komt, beslissen de rabbijnen bij een onzekerheid volgens strengere bepalingen: safeek de orajta lechoemra. In gevallen van re’ija zullen de rabbijnen dus de strengere bepalingen hanteren, en in gevallen van kettem verlichtende bepalingen.

 

Er kwam eens een vrouw bij R. Akiwa en zei hem: Ik heb een kettem. R.Akiwa: Had je misschien een verwonding door een klap die je van iets had gekregen? Zij: Ja, maar die was al genezen. R. Akiwa: Zou het kunnen zijn dat de wond open is gegaan, gebloed heeft en zich weer gesloten heeft, en dat de kettem van dit bloed afkomstig is? Zij: Ja. R.Akiwa: Dan ben je rein.

R.Akiwa zag dat zijn leerlingen elkaar verbaasd aankeken en zei: Wat is hier zo moeilijk? De geleerden hebben toch in deze zaak (ketamiem) niet geboden om machmier te zijn (verzwarende bepalingen op te leggen) maar juist mekeel (minder streng) te zijn. Zoals er staat in de Tora (wajikra 15:19) “Wanneer een vrouw vloeit en wat uit haar lichaam vloeit is dam - bloed….”  Er staat dam en niet kettem. (misjna  in nida 58:2)

 

En waarom zijn de geleerden minder streng bij de wetten van ketamiem? Omdat  deze wetten miderabanan zijn.

 

Vlekken komen vaak voor. Wie een kettem vindt, probeert bij zichzelf na te gaan of daar een externe oorzaak voor te vinden is. Was ze misschien bezig geweest met bloed (schoonmaken van vis, verbinden van een wond van haar kind, enz.) of met verf, of had ze zelf een wondje (bij het wondje geldt dat deze rechtstreeks op de huid of het kledingstuk heeft gebloed). Als de mogelijkheid bestaat dat het bloed van een bovenstaande zaak afkomstig is, is de vrouw rein. Bij een vlek op het lichaam zelf op een plaats waar redelijkerwijze een vloeiing de oorzaak kan zijn, mag als uitwendige oorzaak alleen het wondje gelden.

 

Is er geen externe reden, dan alleen als de vlek aan een aantal voorwaarden voldoet is de vrouw onrein. Daarom moet ze de kettem aan een rabbijn laten zien opdat ze weet of ze al dan niet nida is. Het is goed om zo snel mogelijk te gaan want het is onaangenaam om in het ongewisse te blijven.

De voorwaarden of een vlek al dan niet rein is zijn als volgt:

 

1.      De kleur.  Heeft de vlek een reine of onreine kleur ?

2.      De grootte.  Als de vlek 19 mm (gries) of groter is, is hij onrein. De geleerden hebben deze maat ingesteld omdat in hun tijd er veel luizen, vlooien enz. in de huizen en kleding voorkwamen. Als zo’n luis dood ging, liet hij een bloedvlekje achter met een maximale grootte van 19 mm. Vrouwen zouden dan ten onrechte kunnen denken dat ze onrein waren. Dus een klein vlekje of meerdere kleine vlekjes van kleiner dan 19 mm maken niet onrein. Als de kleine vlekjes echter ineen lopen, worden ze als een geheel beschouwd en moet worden gekeken of ze de toegestane maat niet overschreiden.

3.      De plek waar de vlek gevonden wordt.  Als de vlek op een plaats of voorwerp gevonden is die "niet ontvankelijk is voor toem’a" (onreinheid), dan is de vrouw rein ook al is het duidelijk dat de bloedvlek van haar afkomstig is. Een voorbeeld van zaken die "niet ontvankelijk zijn voor onreinheid": De vloer en dat wat met de vloer verbonden is zoals badkuip, toiletpot. Maar een stoel en tafel staan los op de vloer en daarom, als zich op een van dezen een vlek voordoet en het is duidelijk dat die van de vrouw afkomstig is, is ze wel nida. De geleerden hebben hier (bij de vraag wat als "ontvankelijk voor onreinheid" geldt en wat niet) de regels van (on)reinheid aangehouden die ook gelden voor de reinheid die in de Tempel vereist was voor het eten van  b.v. troema. Papier wordt niet onrein maar het is gebruikelijk om in voorkomende gevallen een rabbijn  te consulteren. Een inlegkruisje valt onder papier

4.      De kleur van het kledingstuk.  De vlek wordt alleen onrein verklaard als hij op een wit kledingstuk zit waarop hij duidelijk zichtbaar is. Daarom: als een vrouw veel last heeft van ketamiem – vlekken in haar reine periode - dan is het aan te raden om in deze periode gekleurd ondergoed te dragen. Als een vrouw moeite heeft om schoon te worden na een menstruatie en/of ook in de 7 schone dagen last heeft van ketamiem, dan moet ze in contact staan met een rabbijn en met hem overleggen hoe te handelen. Als er een vlek op wit-gekleurd ondergoed is, worden alleen de delen van de vlek die op het witte gedeelte van de stof zitten tot een geheel samengerekend.

 

Als de kettem onrein is wacht de vrouw 5 dagen (zoals na een menstruatie) alvorens ze de reinheidsprocedure kan beginnen (hefsek tahara, sjewa neki’im, mikwa). Dus als ze op donderdag een kettem had, kan ze op maandagmiddag voor zonsondergang hefsek tahara doen.

 

Om samen te vatten:

Een vrouw die een bloedvlek vindt zonder dat ze daarbij een gevoel heeft gehad is nida naar bepaling van de geleerden, mits er geen uitwendige oorzaak voor gevonden kan worden, en de vlek voldoet aan de volgende voorwaarden: Hij heeft een onreine kleur, z’n gehele oppervlakte is groter dan 19 mm, zit op een ondergrond die ontvankelijk is voor onreinheid, en op een witte ondergrond is. De vrouw moet nu de gehele reinigingsprocedure afwerken.