Joodse kalender

 Achtergrond  &  Geschiedenis

  De Joodse jaartelling

 • Maanden van het Joodse Jaar

 • Links naar Joodse kalenders

Zie ook Huidige kalender

INHOUD

Printversie

De Joodse Kalender

Een paar jaar geleden hoorde ik een man in de synagoge aan een andere man vragen: „Wanneer is het Chanoeka dit jaar? De ander lachte  een beetje vals en antwoordde: Hetzelfde als andere jaren, de 25ste Kislev. Dit antwoord illustreert een belangrijke eigenschap van Joodse feest-dagen: de Joodse datum van de Joodse feestdagen blijft ieder jaar hetzelfde. Maar het Joodse jaar is niet hetzelfde als het zonnejaar van de Gregoriaanse kalender, welke in het grootste deel van de westerse wereld gebruikt wordt. Daardoor verschuiven de Joodse feestdagen op die Gregori-aanse kalender.

Achtergrond en Geschiedenis

De Joodse kalender is hoofdzakelijk een maan-kalender, waar bij iedere nieuwe maan een nieuwe maand begint, zodra het eerste zilveren streepje van de maan zichtbaar wordt, nadat die een nacht volledig onzichtbaar was. In oude tijden werd de nieuwe maan vastgesteld door observatie. Wan-neer mensen de nieuwe maan gezien hadden, brachten zij daarvan het Sanhedrin op de hoogte. Wanneer het Sanhedrin van twee van elkaar onafhankelijke en betrouwbare getuigen gehoord had, dat de nieuwe maan op een bepaalde datum gezien was, dan verklaarden zij die dag Rosj Chodesj (de eerste dag van de maand) en zonden boodschappers uit om de mensen te vertellen wanneer de nieuwe maand was begonnen.

Het probleem van een zuivere maankalender is, dat er ongeveer 12,4 maan-maanden in een zonne­jaar gaan, zodat een maanjaar van 12 maan-maanden ieder zonnejaar ongeveer 11 dagen tekort komt, terwijl een maanjaar van 13 maan-maanden 19 dagen te veel heeft. De maanden op een dergelijke kalender „drijven” als het ware door het zonnejaar heen. In een 12 maanden-kalender, valt bijvoorbeeld de maand Nisan, die in het voorjaar moet vallen, ieder jaar 11 dagen vroeger dan het vorige jaar en zou daardoor na verloop van tijd in de winter vallen, daarna in het najaar, enz. Om dit probleem op te vangen, wordt af en toe een extra, dat wil zeggen een dertiende maand ingevoegd: een tweede maand Adar. Zo valt de maand Nisan twee of driemaal 11 dagen vroeger in het jaar, waarna een extra maand van 29 of 30 dagen wordt ingelast, waardoor de maand Nisan weer evenveel dagen naar voren schuift.

In de vierde eeuw van de westerse jaartelling, stelde Hillel II een vaste kalender in, gebaseerd op rekenkundige en astronomische berekeningen, waarbij de maanden om-en-om 29 en 30 dagen tellen. Deze kalender, die nog steeds in gebruik is, stelde een vaste lengte van de maanden vast voor een 19-jarige cyclus, zodat de maankalender in de pas loopt met het zonnejaar. Adar II wordt ingevoegd in het 3e, 6e, 8e, 11e, 14e, 17e en 19de jaar van de cyclus. De huidige cyclus begon in het Joodse jaar 5758 (dat volgens de Gregoriaanse kalender begon op 2 oktober 1997).

Bij de samenstelling van deze kalender werd rekening gehouden met het feit dat het voor sommige feestdagen zeer bezwaarlijk zou zijn als zij zouden samenvallen met, of zouden volgen op, of voorafgaan aan Sjabbat. Jom Kippoer mag niet op vrijdag of zondag vallen, want dat zou problemen opleveren met de Sjabbat. Immers, als Jom Kippoer op vrijdag zou vallen, zou men geen eten voor Sjabbat kunnen voorbereiden. En wanneer Jom Kippoer op zondag zou vallen, zou men op Sjabbat niet de voorbe­rei­dingen voor Jom Kippoer kunnen maken. Verder mag Hosjana Rabba niet op Sjabbat vallen, want de wijze waarop dat feest gevierd wordt, is strijdig met  de Sjabbat-viering. Daarom wordt in het voorafgaande jaar een dag toegevoegd aan de maand Chesjwan (die anders 29 dagen telt) of één dag afgetrokken van de maand Kislev (die anders 30 dagen telt) om dit soort dingen te voorkomen.

De Nummering van de Joodse Jaartelling

Het jaartal op de Joodse kalender geeft het aantal jaren sedert de schepping weer, berekend door de leeftijden van de  in de Bijbel genoemde personen bij elkaar op te tellen tot de schepping. Dat hoeft niet noodzakelijk te betekenen dat alle 5600-plus jaren sedert de schepping even lang waren. Voor een fascinerende beschouwing van dit probleem door een kernfysicus, die het licht van Albert Einsteins  Relativiteitstheorie laat schijnen op de Tora-leeftijd van het universum, zie:  The Age of the Universe (gepubliceerd op de website van Jeshiva Aish HaTorah).

Joden gebruiken in het algemeen niet de uitdrukking A.D. en v.Chr.”om de jaren op de Grego-riaanse kalender aan te duiden, omdat wij niet geloven dat de Masjiach reeds tweeduizend jaar geleden geboren werd. Daarom gebruiken wij de afkortingen  G.J. (Gewone Jaartelling) en v.G.J. (voor de Gewone Jaartelling).

Maanden van het Joodse Jaar

De eerste maand van de Joodse kalender is de maand Nisan, in de lente, de maand waarin Pesach valt. Echter, het Joodse Nieuwjaar is op de eerste dag van de zevende maand, Tisjri, en dat is de datum waarom het jaartal verhoogt wordt. Dat het jaar verschillende beginpunten heeft is niet zo vreemd als het op het eerste gezicht lijkt. Het Nederlandse „nieuwjaar” begint in januari, maar het „schooljaar”,  begint omstreeks september en voor veel bedrijven, die seizoen gebonden zijn, begint het „commerciële jaar” op nog een andere datum. Zo heeft ook de Joodse kalender verschil-lende begindata voor verschillende doeleinden.

De namen van de maanden van de Joodse kalender werden aangenomen in de tijd van Ezra, na diens terugkeer uit de Babylonische ballingschap. Het zijn in feite Babylonische namen. De Bijbel duidt de maanden in het algemeen aan met een nummer en niet bij naam.

Op deJoodse kalender komen de volgende maanden voor:

Hebreeuws

Nederlands

Nummer

Lengte

Gregoriaans equivalent

 

Nisan

1

30 dagen

maart-april

 

Ijar

2

29 dagen

april-mei

 

Siwan

3

30 dagen

mei-juni

 

Tammoez

4

29 dagen

juni-juli

 

Av

5

30 dagen

juli-augustus

 

Eloel

6

29 dagen

augustus-september

 

Tisjri

7

30 dagen

september-oktober

 

Chesjwan

8

29 of 30 dagen

oktober-november

 

Kislev

9

30 of 29 dagen

november-december

 

Tewet

10

29 dagen

december-januari

 

Sjevat

11

30 dagen

januari-februari

 

Adar

12

29 of 30 dagen

februari-maart

 

Adar II

13

29 dagen

maart-april

In een schrikkeljaar heeft Adar 30 dagen. In een gewoon jaar heeft Adar 29 dagen.

De lengte van Chesjwan en Kislev worden vastgesteld met behulp van ingewikkelde berekeningen, waarbij rekening gehouden wordt met de tijd van de dag waarop het volgende jaar Tisjri volle maan is, en met de dag van de week waarop Tisri het volgende jaar begint. Ik pretendeer niet de wiskun-dige berekeningen te begrijpen die hierbij gebruikt worden en tenzij u een wiskundige opleiding heeft, zou ik ook niet aanraden om te trachten het uit te pluizen. Er bestaan computerprogramma's die dit voor u doen.

Merk op dat het aantal dagen tussen Nisan en Tisjri altijd hetzelfde is.

Links naar Joodse kalenders

Wanneer u een Joodse kalender voor eigen gebruik wilt downloaden, dan is  Maven's Hebrew Calendar, een shareware programma aan te bevelen, op http://www.calendarmaven.com/. Met dit programma kunt de Joodse kalenders zien vanaf het jaar 1600 op de Gregoriaanse kalender tot het jaar 2200, met inbegrip van feestdagen, de wekelijkse Tora-afdeling, Daf-HaJomi, enz.