Wat is Jodendom?

Wat is Jodendom? Wat betekent het om een Jood te zijn? De meeste mensen, zowel Joden als niet-Joden zullen instinctief zeggen dat Jodendom een godsdienst is. Maar er zijn strijdbare en die beweren dat zij beslist Joods zijn! Is Jodendom een ras?Als je dat zou zeggen zouden de meeste Joden zeggen dat je een antisemiet bent! Wat is Jodendom dan?

Is Jodendom een godsdienst?

Het is duidelijk dat er een godsdienst is, die Jodendom genoemd wordt, een aantal ideeën over de wereld en de manier waarop wij ons leven zouden moeten leven, dat is �Jodendom.� Het wordt bestudeerd in cursussen voor G-dsdienststudie en er wordt les in gegeven aan Joodse kinderen op Hebreeuwse scholen. Zie Wat geloven Joden? voor meer details. Er is een boel flexibiliteit over bepaalde aspecten van het geloof, en veel meningsverschil over allerlei details, maar die flexibiliteit is ingebouwd in een georganiseerd systeem van geloof dat Jodendom is.

Echter, veel mensen die zichzelf Jood noemen, geloven helemaal niet in die godsdienst! Meer dan de helft van alle Joden in Israël noemt zich vandaag �ongodsdienstig,� geloven niet in G-d of in een van de geloofspunten van het Jodendom. 70% van de Joden in Nederland behoren niet tot een synagoge. Het kan zijn dat zij sommige rituëlen van het Jodendom in praktijk brengen en dat zij sommige feesten vieren maar zij beschouwen dat niet als godsdienstige activiteiten.

De meest traditionele Joden en de meest liberale Joden en iedereen daar tussenin, stemt ermee in dat deze niet-godsdienstige mensen Joden zijn, ongeacht hun ongeloof. Zie Wie is een Jood? Het is duidelijk dat er meer zit in het Jood-zijn dat godsdienstig zijn.

Zijn Joden een ras?

In de tachtiger jaren besliste het Hoger Gerechtshof van de Verenigde Staten dat Joden een ras waren, tenminste voor de toepasselijkheid van bepaalde anti-discriminatie-wetten. Hun redenering: toen deze wetten gemaakt werden, spraken de mensen routinematig over het �Joodse ras� of het �Italiaanse ras� zowel als over het �neger ras,� en dat was hetgene wat de wetgevers wilden beschermen.

Maar vele Joden waren diep beledigd door deze beslissing, beledigd door iedere hint dat Joden beschouwd konden worden als een ras. Dit idee van Joden als een ras brengt de nachtmerrie in herinnering van de visie van Nazi-Duitsland,  waar de Joden niet alleen tot een ras werden verklaard, maar tot een inferieur ras, dat moest worden opgeruimd en uitgeroeid als schadelijk ongedierte.

Maar zelfs als we alle emoties opzij zetten, dan blijkt dat Joden duidelijk geen ras zijn.

Een ras is genetisch te onderscheiden, heeft betrekking op mensen met gemeenschappelijke voorouders  en gemeenschappelijke genetische eigenschappen. Je kunt je ras niet veran-deren; het zit in je DNA. Ik kan nooit een Neger worden of een Chinees, hoe hard ik ook mijn best doe.  

Gemeenschappelijke afkomst is geen voorwaarde om Jood te kunnen zijn. Vele Joden over de hele wereld hebben dezelfde voorouders, zoals blijkt uit genetisch onderzoek; maar je kunt Jood zijn zonder die gemeenschappelijke voorouders, bijvoorbeeld door  bekering. Dus, hoewel ik nimmer een Neger of een Aziaat kan worden, zijn er wel Negers en Aziaten die Jood zijn geworden (Sammy Davis Jr. en Connie Chung).

Is het een cultuur of een ethnische groep?

De meeste ongodsdienstige Joden zien hun Jodendom als een culturele of ethnische aange-legenheid. Wanneer zij denken aan Joodse cultuur, denken zij aan het voedsel, of de Jiddische taal, of aan bepaalde Feestdagen, en aan culturele waarden zoals de nadruk op opvoeding.

Deze niet-godsdienstige Nederlandse Joden zouden waarschijnlijk verbaasd zijn om te horen dat veel van wat zij als Joodse cultuur beschouwen, in werkelijheid alleen Asjkenazische Joodse cultuur is, de cultuur van Joden, waarvan de voorouders uit één bepaald deel van de wereld komen. Maar Joden hebben in vele delen van de wereld gewoond en hebben vele verschillende tradities. Zoals een Sefardische vriend mij eraan pleegt te herinneren maakt het Jiddisch geen deel uit van zijn cultuur, noch kiesjeliesj (hamansoren), boterkoek, gefilte fisch of matze ballen soep. Zijn idee van Joods koken omvat  bourekas, bladerdeeg gevuld met kaas of spinazie. Zijn voorouders zouden vermoedelijk niet geweten hebben wat zij met een dreidel hadden moeten doen.

Er zijn bepaalde cultuurtrekken en gewoontes die door vele Joden gedeeld worden en die maken dat wij ons comfortabel voelen bij andere Joden. Joden in vele delen van de wereld delen veel van deze culturele aspecten. Maar die cultuur wordt niet gedeeld door alle Joden over de hele wereld, maar mensen die deze cultuur niet delen zijn daarom niet minder Joods. Dus, Jodendom moet iets meer zijn dan alleen een cultuur of een ethnische groep.

Zijn de Joden een natie of een volk?

Uit bovenstaande discussie blijkt duidelijk dat er een zekere hoeveelheid van waarheid schuilt in de beweringen dat Jodendom een godsdienst, een ras, of een ethnische groep is, maar geen van deze beschrijvingen is volledig adequaat om te beschrijven wat het is dat Joden bindt met andere Joden. En toch voelen bijna alle Joden zich op een of andere wijze met elkaar verbonden, een verbondenheid die velen moeilijk vinden om te omschrijven, te definiëren of zelfs om te begrijpen.

De beste verklaring  is de traditionele verklaring die in de Tora gegeven wordt: dat de Joden een volk zijn. Het Hebreeuwse woord voor volk, geloof het of  niet, is �goj.� We gebruiken het woord volk niet in de moderne betekenis van een territoriale  en politieke entiteit, maar in de antieke betekenis van een groep mensen met een gemeenschappelijke historie, een gemeenschappelijke bestemming en het gevoel dat we allemaal met elkaar verbonden zijn. Wij zijn, in het het kort, een enorm uitgebreide familie.

Sommige Joden houden er niet van om het woord �volk� te gebruiken. Joden zijn er vaak vals van beschuldigd dat zij niet loyaal aan hun eigen land zijn, het land waarin zij wonen, wegens hun loyaliteit aan het Joodse �volk�.  Antisemieten beschuldigen Joden er routine-matig van dat zij meer loyaal zijn aan Israël dan aan het land waarin zij wonen. Maar hoe je het ook wilt noemen, dat gevoel van als een volk bij elkaar horend is waarschijnlijk het enige ding van het Jodendom waar iedereen het mee eens is. Iedereen die enige Joodse identiteit voelt, deelt dit gevoel van  Joodse nationaliteit.

Echter, wanneer wij over dat volk praten, hebben we het niet over �Jodendom.� We hebben het dan over het �Joodse volk� of �de Kinderen Israël� (een referentie aan onze patriarch Jacob, ook bekend als Israël).

De gedachte dat de Joden een natie of een volk zijn, omvat vele van de bovenstaande ideeën. Als een natie of volk delen wij vele gemeenschappelijke ideeën, voorouders en cultuur, maar er is ook ruimte voor verscheidenheid in ieder van die gebieden. Maar het meest belangrijkste voor een volk is dat er een gevoel is van onderlinge verbondenheid bestaat.

Jodendom als een godsdienst is sterk gemeenschapsgericht.  Onze gebeden bijvoorbeeld staan doorgaans in het meervoud, en we worden verondersteld in groepen te bidden. Vele van onze feestdagen worden in de familiekring of gemeente gevierd. En toch, zelfs mensen die helemaal niet godsdienstig zijn, hebben dit gevoel voor de Joodse gemeenschap.

Wanneer Joden ergens op de wereld lijden of vervolgd worden, voelen wij allen hun pijn. Toen bijvoorbeeld in de tachtiger jaren Afrika getroffen werd door honger en droogte, leerden vele Joden op de wereld over de Beta Israël, de Joden in Ethiopië. Hun godsdienst, ras en cultuur verschillen behoorlijk van die van ons, en we wisten niet eens iets af van hun bestaan voordat de hongersnood uitbrak. Maar toch gingen onze harten naar hen uit, toen wij over hen hoorden in die periode van hongersnood als onze medejoden, en Joden van over de hele wereld hielpen hen om naar Israël te emigreren.

Wanneer een Jood iets illegaals doet, of iets immoreels of iets beschamends, dan voelen wij allen de schaamte en wij hebben allen het gevoel dat het op ons weerspiegeld wordt. Als Joden waren velen van ons beschaamd door het Monica Lewinsky schandaal, omdat Lewinsky een Jodin is. We waren geschokt toen de Israëlische Minister President Jitschak Rabin doodgeschoten werd door een Jood, niet in staat te geloven dat een Jood ooit een ander zou doden.

En wanneer een Jood iets bijzonder belangrijks presteert, dan zijn wij allemaal trots.