Index

DE SEDERSCHOTEL

door: Zwi Goldberg

Wijn

Men neemt voldoende wijn voor vier bekers voor iedereen, plus voor de beker van Eliahoe.

Een beker moet minstens één revi’iet bevatten. Dat is totaal:

  ·    Volgens de Rav Avraham Chaïm Naeh:         86,4 ml./beker x 4 = 345,6 ml. per persoon

  ·    Volgens Rav Mosjeh Feinstein:                     121,39 ml. x 4 = 485,56 ml. per persoon

  ·    Volgens de Nodé Bejehoedah:                       149,3 ml. x 4 = 597,2 ml. per persoon

Rode wijn geniet de voorkeur (Sj.A. 472:11).

Men mag gekookte en/of gekruide wijn nemen, maar het beste is ongekookte en ongekruide wijn (Sj.A. 472:2 en M.B. 472:39-40).

Rav. Sjlomo Zalman Auerbach vroeg zich af waarom de geleerden het getal vier juist verbonden met wijn en ons verplicht hebben vier glazen wijn te drinken. Waarom hebben ze ons niet verplicht om bijvoorbeeld vier noten te eten? En dan zouden de kinderen vragen: Waar zijn die vier noten voor? En ook dan zouden wij over de vier soorten verlossing kunnen vertellen. Tenslotte hebben veel mensen last van die vier glazen wijn. Waarom moeten wij speciaal wijn drinken en is druivensap (eigenlijk) niet voldoende?

De reden dat wij wijn drinken is als volgt, aldus R. Sjlomo Zalman Auerbach: Tora spreekt (in Sjemot 6:6-7) van vier soorten van verlossing:

 1.       Ik zal jullie wegvoeren van de Egyptische dwangarbeid. Dit is een verlossing van fysieke arbeid.

 2.       Ik zal jullie redden uit de slavernij. Alle sporen van de status van dienstbare slaven worden weg­ge­nomen.

 3.       Ik zal jullie verlossen met uitgestrekte arm. Dat betreft de daadwerkelijk verwijdering van de Joden uit Egypte.

 4.     Ik zal jullie voor Mij nemen als een volk. Dit wijst op een geestelijke verheffing van de Joden tot G-ds eigen uitverkozen volk.

Zo bouwt dus iedere volgende uitdrukking van verlossing op de vorige, er is een voortdurende versterking van het verlossingsproces. Dat wordt weergegeven door de vier bekers wijn. Noten of vruchten hebben geen verband met het bovenstaande, maar wijn heeft eveneens een cumulatief effect. Met iedere beker wordt de vreugde groter en zo voelen wij mee met de toenemende vreugde van de uittocht uit Egypte.

Nog een verklaring: De Talmoed vermeldt in Berachot 35a: Men zingt geen loflied anders dan over wijn, want wijn maakt de mensen blij en dat maakt G-d blij, zoals er staat in Sjoftiem 9:13: „De druivenrank zei tegen hen: Heb ik mijn wijn , die de mens en G-d blij maakt, tegen gehouden?

Karpas (radijs)

1. Het woord anders geschreven geeft: . Dat betekent:

         = 60 (myriaden) = 600.000 joden

         = brekende arbeid

Daarom. bij de karpas (radijs) leunt men niet.

2. De radijs is een herinnering aan de bittere voorgerechten die men vroeger at om de eetlust op te wekken. Dat doopte men dan eerst in water.

3. In plaats hiervan gebruikt men ook wel: selderij, witlof, gekookte aard­appe­len, mits dit alles niet te gebruiken is in plaats van maror.

Zout water

Om de radijs in te dopen.

1. Ze symboliseren ook de tranen van onze voorouders.

2. De verwoesting van Sedom en de verandering van de vrouw van Lot in een zoutpilaar gebeurde op Pesach. Sedom werd verwoest vanwege zijn ongast­vrijheid. De Hağadah moedigt ons aan om gastvrij te zijn.

Ei

Na de verwoesting van de Tempel hebben de geleerden ingesteld dat men twee soorten gekookt voedsel op de Seder-tafel moet zetten, de één ter herinnering aan het vlees van het geofferde Pesach-lam, de ander ter herinnering aan het chağiğah-offer. Die werden allebei op de 14de Niesan in de Tempel geofferd. Het is de gewoonte geworden dat men als herinnering aan het chağiğah-offer een ei neemt. Hiervoor zijn verschillende verklaringen:

1. Een ei in het aramees is áÌÅéòÈà en dat is verwant met het eveneens aramese woord áÈòÈà, dat wens betekent, de wens van G-d om ons uit Egypte te voeren met uitgestrekte arm (M.B. 473:23).

2. De Misjna Broera schrijft ook dat vele rouwbedrijvenden de minhağ hebben om eieren te eten en men eet ze nu, met Pesach, om te rouwen over de Tempel.

3. De Rema schrijft dat het de minhağ is om het ei te roosteren.

Maror

De Misjna in Pesachiem 2:6 noemt vijf soorten groente die gebruikt mogen worden als bitterkruid: Sla, andijvie, mierikwortel, charchavina en maror. Het is geschreven in volgorde van preferentie.

De mierikwortel moet worden fijngeraspt, omdat hele stukje wortel gevaarlijk kunnen zijn en men kan er dus niet genoeg van eten en dan de mitswa mee vervullen. Men moet het fijnraspen tot het laatst bewaren, anders gaat de smaak verloren. Maar als men het in een afgesloten plastic doosje bewaart en in de koelkast zet mag men het van te voren bereiden.

Wanneer iemand te zwak of ziek is om de hele vereiste hoeveelheid van de maror in één keer te eten, dan mag hij dat uitspreiden over de tijd van 2-9 minuten.

Andijvie en sla moeten zeer zorgvuldig op wormen worden nagekeken.

Charoset

Ter herinnering aan de goede en zoete dingen in Egypte.

Ook ter symbolisering van de leem en de klei waarvan de bouwstenen voor de pyramiden gemaakt werden.

Voordat de maror in de charoset gedoopt wordt, hoort men daar enkele druppels wijn aan toe te voegen, als symbool voor de vele druppels bloed die de Joden in de Egyptische slavernij lieten.

Het gebraden of gekookte beentje

Zeroa = arm, voorpoot, de uitgestrekt arm van Hasjem bij de uittocht van Egypte.

Het is ook een herinnering aan het Pesachoffer, dat wij niet meer mogen eten. Dus we eten geen gebraden lamsbeentje.

Matsot

Er zijn poskiem  die zeggen dat alle aanzittenden drie matsot voor zich moeten hebben tijdens de voorlezing van de hağadah en daarmee aanvullen van de Seder-schotel.

Er zijn poskiem die zeggen dat ieder er twee moet hebben.

Er zijn poskiem die zeggen: de mannnen elk twee, de vrouwen doen samen.

Er zijn poskiem  die zeggen iedereen mag uit een gemeenschappelijke pot aanvullen.

De meeste poskiem geven er de voorkeur aan dat ieder zijn eigen matsot voor zich heeft.

Naar mijn bescheiden mening is het het beste als alle mannen (behalve de leider) twee afgedekt matsot voor zich hebben, terwijl er voor de vrouwen een extra schotel met afgedekte matsot in het midden van de tafel staat, waaruit de vrouwen gemeenschappelijk kunnen nemen.

Hoeveel matsa moet men eten?

Men moet driemaal matsa eten tijdens de Seder.

De eerste keer eet men van de bovenste en de middelste matsa en men neemt van beide een hoeveelheid van een olijf grootte, en wel:

     Van de bovenste, die is voorgeschreven door Tora,    1/ = 0,33 matsa (fabriekmatsa)

     Van de middelste, volgens de geleerden:                     1/5  = 0,20 matsa,

     Dus samen iets meer dan een halve matsa:                            0,52 matsa.

     Het is goed om te verzwaren tot totaal 2/3 matsa.

Bij „Sandwich Hilleel” en Afikoman die beiden mideRabanan zijn, kan men volstaan met 1/5 en wie wil verzwaren neemt 1/3 matsa.

De leider van de Seder  breekt 1/3 van de bovenste matsa en iets meer dan ½  van de middelste halve matsa (dus ¼ van de oorspronkelijke hele middelste matsa) en dat eet hijzelf op. De rest verdeelt hij gelijkelijk onder de gasten indien die niet hun eigen matsot voor zich hebben liggen en die vullen dat wat zij van de leider hebben gekregen in ieder geval aan tot ½ tot 1/3 matsa.

Bij „Sandwich Hilleel” breekt de leider 1/3 van de onderste matsa, en dat eet hij op, de rest verdeelt hij onder de gasten en die vullen aan tot 1/3 met hun eigen matsa.

Bij de Afikoman, hetgeen een halve matsa is, breekt de leider 2/3 af (dat is 1/3 van een hele matsa) en eet dat zelf op, de rest deelt hij uit en men vult dat aan tot 1/3 matsa.

Eet smakelijk!

Als Erev Pesach op Sjabbat valt, zoals dit jaar

De eerstgeborenen vasten op donderdag.

Men zoekt naar chameets op donderdagavond.

Men laat voldoende chameets over voor twee maaltijden voor Sjabbat, de derde maaltijd mag men in dit geval doen met vlees of fruit.

Het chameets dat men niet op Sjabbat nodig heeft, wordt op vrijdag verbrand.

Men zegt niet col chamiera na de verbranding van het chameets, zoals alle andere jaren maar men zegt dat de volgende dag, op Sjabbat voor het eind van het vijfde uur.