Index

Stelen voor de volgende generatie

Rabbi Dovid Orlofsky

Er bestaat een schitterende gewoonte iedere Sederavond. Na de Kiddoesj breekt de vader de middelste van de drie matsot die voor hem op de Seder-schotel liggen, in tweeën en bergt de ene helft op tot het einde van de Seder. Het is de afikoman, het laatste dat op de Seder gegeten wordt. Afikoman is kennelijk afkom­stig van het Griekse woord voor „dessert” en het is inderdaad een plezier om naar de verheerlijkte gezichten van de Seder-deelnemers te kijken wanneer zij het laatste stukje matsa naar binnenwerken. Sommigen beweren zelfs dat het dit jaar nog lekkerder smaakt dat vorige jaren.Maar laat u niet om de tuin leiden, zij zitten stiekem op stukje karton van de doos te kauwen.

Maar zoals alle kinderen weten, voordat wij deze opwindende afsluiting van de Seder bereiken, moet u eerst die Afikoman te pakken zien te krijgen. De kinderen worden, zoals u weet, aangespoord de Afikoman te stelen en het in gijzeling te houden en zij zullen weigeren het u terug te geven totdat u belooft dat u voor hen het cadeau van hun dromen zult kopen.

Nu zal het verre van mij zijn om Pesach te bederven, maar heeft het zin om kinderen aan te moedigen te stelen, te chanteren en geld van ons af te persen? Toegegeven, als ze eenmaal getrouwd zijn doen ze dat regel­matig, maar moeten wij hen dat leren als een waardevolle gods­dienstige ceremonie?

 

Sommigen zeggen dat het maar een onschadelijk spelletje is om de kinderen wakker te houden en hun interesse in de Seder niet te laten verliezen. Maar in dat geval zou er iets dergelijks ook moeten zijn voor de gemiddelde volwassene. Maar voor de kinderen, waarom doen wij niet wat wij altijd doen? Laten we hen gewoon zeggen dat als zij braaf stil blijven zitten, dat zij dan een prijs krijgen. Biedt hen een kans een vraag te beantwoorden over wat we lezen.

Maar diefstal en afpersing? Gaan de opvoedkundige hulpmiddelen niet wat te ver? Hoewel, wanneer we zien wat er in het hedendaagse schoolsysteem gebeurt, bereiden we hen misschien daar wel op voor. Maar ik dwaal af.

De waarheid is, dat er een geweldige les te leren is uit het stelen van de Afikoman. Laten wij eens een snelle blik werpen op de Seder. De kiddoesj wordt gevolgd door een serie ongewone handelingen. Wij dopen groente in zout water, dekken de matsot open, we dekken ze weer dicht, we verwijderen de Seder-schotel van de tafel, we vullen opnieuw de wijnbekers. We zijn zo druk als de bijtjes. Tenslotte tacheles, en een van de kinderen zegt „Ma nisjtana” – de Vier Vragen. Wanneer het kind klaar is, wordt hij teruggeleid naar zijn plaats aan tafel, waar hij tussen het uitdenken van zijn kapingsplan, dingen naar zijn broertje gooit en zijn zusje pest.

Is het iemand opgevallen dat, terwijl wij er zorgvuldig voor zorgden dat het kind zijn vier vragen stelt, niemand de moeite neemt om na te gaan of hij ook antwoord krijgt?

Wanneer je terug keert tot de originele bron van de gewoonten die aan het lezen van Ma nistana vooraf­gaan, dan vind  je dat zij allen hetzelfde thema hebben: het kind aansporen tot het stellen van vragen. Het kind ziet de bekers wijn opnieuw gevuld worden en hij denkt: „Hé, we maken toch niet twee keer kiddoesj!” Hij ziet dat de Seder-schotel van tafel wordt weggenomen en hij denkt: „Zou de Seder al afgelopen zijn?” Dit inspireert een kind tot nieuwschierigheid totdat hij zeggen wil: „Hé, lui, waarom is deze avond anders dan alle andere avonden?

Ongelukkiger wijze is hetgene wat doorgaans gebeurt, dat wij de matses bedekken, de matses opendekken, de Seder-schotel van tafel nemen, de bekers opnieuw vullen en wanneer de nieuwsgierigheid van het kind gewekt is, kan hij rekenen op hetzelfde antwoord: „Hoe moet ik nou weten waarom wij dit doen? Zo deed mijn grootvader dat vroeger!

Een vriend van mij bood eens een krat bier aan (voor na Pesach) aan ieder die het beste antwoord kon geven op de vraag: „Waarom?” Natuurlijk gaven de meeste mensen een antwoord als: „daarom” of „waarom niet?” Maar de krat bier ging (na Pesach) naar de persoon met het beste antwoord: „Zo deden ze dat vroeger in Polen.”

Het is triest dat de mensen ieder jaar een Pesach Seder kunnen hebben en nooit stoppen na te denken over de „waaroms”.

Hoe maken wij deze avond anders dan alle andere avonden? Ouders hebben een gebod om één avond in het jaar aan hun kinderen te vertellen wat werkelijk belangrijk is – waarom wij Joden zijn, de tradities en het geloof van onze voorouders, de betekenis en het wonder van de overleving van het Joodse volk. En de kinderen hebben het gebod om te luisteren. Denk je eens in! Eén avond per jaar heeft het kind de mitswa om ons vragen te stellen en te luisteren naar onze antwoorden. Welk een gelegenheid! Maar maken wij daar gebruik van? Of geven wij onze kinderen dezelfde verveelde en vermoeide Seder als vorig jaar?

Met al de voorbereidingen voor Pesach, al het schoonmaakwerk en winkelen en koken – zouden wij niet wat tijd moeten spenderen aan de voorbereiding van de Seder? Nadenken over wat wij onze kinderen gaan vertellen? Misschien moeten wij één van die uitstekende klassieke commentaren van de Haggada kopen die nu in het Engels verkrijgbaar zijn. Met wat studie vooraf is daar een heleboel uit te vertellen. Probeer eens een nieuwe benadering aan uw Seder te geven, iets dat relevant is voor de 21ste eeuw.

Ik denk dat hier de reden ligt voor het stelen van de Afikoman. Onze kinderen hebben ons zojuist vier vragen gesteld; zij verdienen antwoorden. Misschien realiseren zij zich dat de enige manier waarop zij de aandacht kunnen trekken is door die te stelen. Misschien dat de wijze mannen die deze gewoonte ingevoerd hebben ons eraan wilden herinneren dat wij de Seder niet zonder de kinderen kunnen beëindigen. „Pa, moe, weet je je nog? Ik wil antwoord. En als ik jullie moet chanteren om jullie eraan te herinneren dat jullie een kind hebben, wel ik ben bereid.”

Wij doen allen ons best om de Seder-avond zo goed mogelijk en betekenisvol te laten verlopen voor onze gasten en voor onszelf. Maar vergeet niet dat de volgende generatie aan uw Seder-tafel zit.

Een plezierige en Kosjere Pesach!

Het originele artikel is van Ohr Somayach en te vinden op:  http://ohr.edu/yhiy/article.php/808