Index

 

Vrijheid en Zelfbewustzijn

Door Rabbijn Shimon Apisdorf

„Ik kan alles in de wereld doen wat ik wil. Er is slechts één probleem – ik weet niet wat ik wil.”

Is deze persoon vrij?

Ja en nee.

Ja, ze bezit de vrijheid om te doen wat ze ook maar wil. Maar dan blijkt dat zij gevangen zit in de klemmende parameters van het beperkte zelf-bewustzijn. Hoewel zij op geen enkele manier belemmerd wordt om te gaan en staan waar zij wil, is zij niet in staat om ook maar de kleinste stap te zetten omdat zij niet weet waarheen.

„Soms wordt ik gefrustreerd. Ik weet precies wat ik wil, maar toch lijkt het alsof ik niet mijn doel kan bereiken. Halverwege mijn project verdwijnt mijn motivatie en begin ik met iets anders. Ik wordt afgeleid en kan mij gewoon niet concentreren.”

Is deze persoon vrij?

Ja en nee.

Ja, want hij weet precies wat hij bereiken wil en hij bezit de benodigde hulpmiddelen daartoe. Maar dan wordt hij volkomen verlamd door krachten die hij schijnbaar niet onder controle kan krijgen. Is hij bang om risico’s te nemen, of is er een onderliggend gebrek aan zelfvertrouwen? Wacht hij soms nog steeds op iemand die voor  hem zorgt of is hij alleen maar gewoon lui?

Het verhaal van een „Refusenik”

Laat ons eens kijken in de spiegel van de ironie. Het jaar is 1978 en de man is Josef Mendelovitch. De plaats van de handeling: een donkere cel, diep in de ingewanden van de Christopol gevangenis in de Sovjet Unie. De datum: 12 april. Volgens de Joodse kalender is het de 14de Nisan, de dag vóór Pesach.

Josef is een gevangene. Hij is een uitgemergeld menselijk skelet en hij staat op het punt een kaars aan te steken. De kaars heeft Josef met zijn eigen handen gemaakt, van opgespaarde stukjes touw, armzalige druppels olie en verdwaalde slierten was. De kaars wordt aangestoken – het zoeken naar chameets begint.

Enige tijd daarvoor had Josef geklaagd over rugproblemen. De ziekenzaal in de hel heeft hem daarvoor wat mosterd gegeven als een soort therapeutisch pleister.  Hij heeft het toen niet gebruikt, maar het zal later als marror – bitterkruid – dienst doen op Josefs Seder-tafel. Een lang in water  bewaarde ui heeft wat nederig groen geproduceerd. Het wordt zijn Karpas. En de wijn? Wat opgespaarde rozijnen heeft hij in een oude jampot in water laten weken, en daar af en toe wat water bij gedaan en verder heeft hij gebeden dat het zou fermenteren. Dit is zijn wijn.

De Haĝĝadah die Josef in een klein notitieboekje had overgeschreven voor hij de gevangenis inging, staat nu in zijn geheugen gegrift. Het originele copie werd heimelijk aan een andere „gevaarlijke vijand van de staat” door gegeven, Anatoly (Natan) Sharansky.

Josef is niet vrij. Hij kan niet weg gaan als hij dat wil. Hem is zelfs de vrijheid ontzegd om te weten of de zon schijnt of dat de sterren twinkelen. Voor Josef is de wereld van vrije mensen nog niet begonnen.

Maar misschien is Josef meer vrij dan zijn bewakers. Hij weet precies wie hij is, wat hij wil en hij is bereid daar iedere prijs voor te betalen om het te krijgen.

Vandaag wandelt Josef Mendelovitch door de straten van Jeruzalem, hij leert Tora en koopt dozen vol matse’s voor Pesach. Hij is een vrij man nu, net zoals hij altijd was, zelfs tussen die levenloze gevangenismuren.

Het aanspreken van innerlijke krachten

Zelfbewustzijn betekent dat wij in staat zijn buiten onszelf te staan. Door dat te doen zijn wij in staat om in ons binnneste te kijken, om onze eigen innerlijke krachten gade te slaan.

•    Hoe reageer ik op mensen en situaties en waarom?

•    Wanneer ben ik rustig, wanneer gespannen en wanneer heb ik een gevoel van evenwicht?

•    Wat zijn mijn doelen en prioriteiten, en wat zijn de waarden die in die doelen weerspiegeld worden?

•    Zijn dat mijn waarden of zijn ze van iemand anders?

•    Waar ben ik sterk en waar moet ik nog in groeien?

•    Wat komt als „vanzelf” en wat vereist grote inspanning?

•    Wie heb ik lief, wat is het dat ik in hen liefheb en ben ik in staat die liefde te uiten?

•    Ben ik eerlijk tegenover mijzelf, tegenover anderen, tegenover G-d?

•    Ga ik in de goede richting? Zo niet, waarom niet? Zo ja, waaraan wijdt ik mijn succes?

Zelfbewustzijn betekent dat wij in staat zijn buiten onszelf te treden; om binnenin te kijken en vast te stellen wat ons doel, onze waarden, prioriteiten, onze richting en waarheidslievendheid is. Onbewust van deze dingen blijven wij gevangen in een dichte mist van verwarring en twijfel.

Kunnen wij ooit volledig zelfbewust zijn? Waarschijnlijk niet. Maar voldoende zelfbewust om onszelf te bevrijden? Ja, en dat is een van de meest cruciale uitdagingen van het leven.

Het bereiken en behouden van vrijheid is alleen mogelijke door een voortdurende strijd om zelfbewustzijn. Dit proces van verheldering, gekoppeld aan de overtuiging om het te volgen, waarheen het ons ook leidt, is de enige weg naar een geestelijke gewaarwording van een door waarden gedreven leven van vrijheid. Ironisch genoeg kan een dergelijke vrijheid iemand in een gevangenis doen belanden – waar jij de bewaker bent en je bewakers zijn de gevangenen.

Vraag het maar aan Josef Mendelovitch – een van de meest vrije mensen die er op aarde rondwandelen.

(Uit de „Passover Survival Kit Haggadah” – www.leviathanpress.com )

http://www.aishcom/holidays/passover/articles/freedom_and_selfawareness.asp