Index

Slichot en de 13 Attributen

door Rabbi Yitzchak Berkowiz

De „slichot” gebeden nemen een primaire plaats in tussen de gebeden van de Hoge Feest­dagen. Maar wat schuilt er eigenlijk achter deze raadselachtige verzen?

Te beginnen aanstaande zaterdag avond, de zaterdag voor Rosj Hasjana zeggen Joden over de hele wereld „Slichot”, een speciale serie smeekgebeden, bedoeld en ontworpen om ons op te wekken voor de belangrijkheid van de Hoge Feestdagen, en zij gaan daar mee door tot en met Jom Kippoer.

Na de zonde van het gouden kalf vroeg Mosjé aan G-d om Zijn systeem te verklaren, waarmee Hij in relatie stond met de wereld. Het antwoord van G-d staat bekend als de „13 Attributen van Genade,” en zij vormen de essentie van de Slichot:

Eeuwige G-d, Eeuwige G-d, machtige G-d, barmhartig en genadig, lankmoedig, goed gunstig, waarachtig. Die goedgunstigheid bewaart voor duizenden, ongerechtigheid, misdaad en zonde vergeeft, maar niet geheel kwijtscheldt. (Sjemot 34:6-7)

Wat voor serieuze Joden telt in het leven is de diepere betekenis van het leven, niet de onlogische „instant” hap-klare „geestelijke” brokken. We spelen geen spelletjes. Daarom is het een beetje raadselachtig dat een groot deel van de liturgie voor het seizoen van de Hoge Feestdagen herhaalde verzoeken bevat aan G-d om zich onze voorouders te herinneren en hun verdiensten, ten behoeve van ons, daarbij een beroep doend op de „13 Attributen van Genade” opdat Hij ons maar zal vergeven.

Wanneer het hele seizoen gewijd is aan groei en verandering, waarom zoeken wij dan naar wegafsnijdingen? Met andere woorden, hoe vieren wij groei terwijl wij tegelijk vragen om genade? Wij zouden de hele tijd ons bezig moeten houden met ziel-onderzoek en plannen maken en goede voornemens hebben voor de toekomst. Daarentegen schijnt het dat de voornaamste nadruk van onze gebeden ligt in de ontsnapping aan onze verantwoordelijkheid voor onze daden! Bovendien, wanneer G-d deze „13 Attributen van Genade” heeft, waarom moeten wij Hem daar dan aan „herinneren”? Is Hij alleen maar genadig wanneer wij deze gebeden zeggen? Wat precies proberen wij te bereiken?

Het klassieke commentaar op Tora, „Tomar Devora” legt uit dat hoewel de “13 Attributen” de goddelijke genade opwekken, de recitatie daarvan alleen niet voldoende is. Wij moeten er echter voor zorgen dat deze attributen ook in onze levensstijl terug te vinden zijn.

Bijvoorbeeld, de Talmoed zegt dat wanneer je geduld hebt met anderen, dat dan G-d geduld zal hebben met jou. Je kunt alleen maar vragen of G-d al deze attributen voor jou in werking zal stellen wanneer je ze zelf toepast in je eigen relaties met je medemens.

WEGENS DE VERDIENSTEN VAN ONZE VOOROUDERS

Deze benadering helpt  een antwoord te geven op nog een andere vraag over de vorm van de liturgie: waarom noemen wij altijd Awraham, Jitschak en Ja’akov? Betekent dit dat onze gebeden meer effect hebben dankzij onze voorouders?

Het antwoord is natuurlijk dat iedere Jood niet alleen een biologisch afstammeling is van de patriarchen en matriarchen, maar ook een geestelijk erfgenaam. Je moet datgene waar zij voor stonden, zowel wat betreft hun basis-geloof als practisch gedrag, proberen na te streven. Net zoals onze voorouders steunpilaren van liefdadigheid waren, van de dienst aan G-d en van de waarheid, zo moeten deze idealen ook in jou leven de basis vormen van je denken en handelen. Alleen dan kun je de Almachtige benaderen en Hem vragen zich je voorouders te herinneren. Het is alsof wij zeggen: „Zie wie ik probeer te evenaren. Daarom, beoordeel mij en mijn voorouders in dit tezamen.”

Als oefening, bestudeer eens de bereidheid van Awraham om zijn zoon Jitschak te offeren. Het druiste in tegen ieder principe waar Awraham voor stond. En kijk nu naar je eigen uitdagingen en de dingen die je voor heilig houdt, en kijk of je bereid bent die op te geven – ten einde jezelf in één lijn te brengen met de wil van G-d.

SPIRITUELE GEVOELIGHEID

Er is een andere benadering die dieper gaat. Het doel  van het noemen van de „13 Attributen” is om ons te concentreren op de aard van G-d, ons te realiseren dat Hij genadig is. (Ook al weten wij dit, wij blijven het vergeten!) Wij hebben er geen moeite mee om te onthouden wat voor voedsel ons indigestie veroorzaakt of hoe wij ons ver van vergiftigde stoffen moeten houden. Daarom, wanneer wij duidelijkheid hebben over het bestaan van G-d en de waarheid van Tora, waarom vergeten wij die dan?

Het antwoord is omdat wij nimmer een geestelijke indigestie hebben ondergaan. Wanneer je een slechte ervaring met een of ander voedsel hebt gehad, ben je er voorzichtig mee. Je hebt de volle consequenties van je handelingen ervaren, en je weet hoe dat voelt.

Op geestlijk niveau kan het zijn dat je geweten je plaagt, maar je hebt nimmer de volledige consequenties ervaren van je zonden. Dit komt omdat wij niet volledig contact hebben met onze zielen, maar belangrijker, omdat in Zijn genade G-d het niet toestaat dat wij onmiddellijk moeten lijden voor onze misdaden. Volgens het „attribuut van het recht” zou een zondaar onmiddellijk ter plaatse moeten doodvallen. Wij overleven het omdat de Almachtige genadig is en ons nog een kans geeft.

Daarom spreken de „13 Attributen” van „G-ds geduld.” Dezelfde G-d die jou geschapen heeft met een schone lei en een wereld van mogelijkheden, geeft je nog een kans nadat je de eerste gemist hebt. Wanneer je werkelijk begrijpt wat „verkeerd” betekent, dan moet je, zelfs al schijn je voordeel te hebben van je verkeerde handelingen, afstemmen op G-ds genade en zien wat Hij voor jou doet. Dan zal dat succes je niet misleiden, omdat je nederig bent geworden. „Ik was bot tegen anderen en niettemin werd ik populair – omdat G-d geduld heeft en mij liefheeft.” In plaats van je succes te gebruiken als een manier die de waarheid versluiert, gebruik het op een manier zodat je G-ds zorg en nabijheid appriciëert.

BLIJF HET SPOOR VOLGEN

Dat brengt ons terug bij de patriarchen en matriarchen. Ons lot wordt niet door onszelf bepaald. Het Joodse volk heeft een bestemming dat in beweging gezet werd door onze voorouders en op de een of andere manier zullen wij dat vervullen. (Die bestemming is een „Licht onder de Volken” te zijn – de wereld te leren over G-d en moraal.) Het enige probleem is hoe makkelijk of hoe pijnlijk de weg zal zijn.

Daarom verschijnt G-ds tolerantie en genade ook op nationaal niveau. Wanneer wij de Almachtige vragen om „onze voorouders te gedenken”, dan herinneren wij onszelf eraan dat de overleving van het Joodse volk het resultaat is van onze bestemming. Wij overleven vanwege onze voorouders en het is aan ons om onze juiste bestemming te vervullen.

Tijdens de Hoge Feestdagen past G-d onze veranderingen en groei meer aan dan op alle andere tijden van het jaar. Moge de Almachtige ons de wijsheid geven, dat wij gebruik maken van deze gelegenheden om werkelijk te groeien en te veranderen.