Archief

Beknopte samenvatting van het boek Chafeets Chajiem

Het verbod op Lasjon Hara – Kwaadspreken

 

Hoofdstuk Een

Dit hoofdstuk bespreekt het algemene verbod op het doen van Lasjon Hara – kwaad spreken, op welke manier van commu-nicatie dan ook, en ook het grote belang van het zich houden en het negeren van deze wetten.

1. De definitie van Lasjon Hara: negatief commentaar, waar of niet waar

Het is verboden om geringschattend over je ‘chaveer’ te spreken (lett.: ‘vriend’ – we zullen later zien wie daar technisch gezien onder valt.) Zelfs als de informatie volledig waar is, wordt het Lasjon Hara genoemd. Als de informatie ook nog verzinsels bevat, is het motsie sjem ra (lett.: het uiten van een slechte naam), dat wil zeggen: laster. Degene die Lasjon Hara spreekt, overtreedt hetgebod van Leviticus 19:16:

ìÉà úÅìÅêÀ øÈëÄéì áÌÀòÇîÌÆéêÈLo teleech rachiel be-amècha – 

Je zult niet als een roddelaar onder je volk rondgaan

Er kan niet genoeg op gewezen worden dat ook ware geringschattende taal over iemand Lasjon Hara is. De meest gehoorde verdediging van een vermaning over het spreken van Lasjon Hara is: „Maar het is waar!” Dat is precies wat het kenmerkt als Lasjon Hara.

2. De bron in Tora voor het verbod op Lasjon Hara

Leviticus 19:16 verbiedt expliciet Lasjon Hara en Rechiloet (roddel die haat en wrokgevoelens oproept), maar er zijn nog veel meer bronnen die betrekking hebben op het verbod van Lasjon Hara, zoals besproken werd in de inleiding.

3. Gewoonte Lasjon Hara sprekers

Het bovenstaande (de ernst van het spreken van Lasjon Hara) geldt voor iemand die incidenteel iets ongepasts in zijn spraak opneemt. Maar degenen die er een gewoonte van maken om over anderen op een minderwaardige manier te praten („Heb je al gehoord over Sjimon…,” „Maar wist je dan niet dat Racheel…,” enz.) worden ba’alei lasjon hara genoemd (lett.: meesters van Lasjon Hara; hun manier van praten is een integraal deel van hun leven), en hun overtreding is nog veel ernstiger. Zij veroorzaken regelmatig een Chiloel Hasjem (een ontheiliging van G-ds Naam, oveeenkomstig Lev. 22:32: „Je zult Mijn heilige Naam niet ontwijden”) ten gevolge van hun opstandig gedrag. Hoewel ze hun activiteiten misschien beschouwen als sociaal gedrag, snijdt een dergelijk gedrag hen af van vele goede dingen in de wereld rondom hen.

4. De gevolgen van het spreken van Lasjon Hara

De Talmoed in traktaat Arechien 15b zegt dat iemand die constant Lasjon Hara spreekt, zonden begaat die erger zijn dan afgoderij, overspel en moord. Een Ba’al Lasjon Hara verliest zelfs zijn aandeel in de Komende Wereld, tenzij hij tesjoeva doet (Jeroesjalmi Pea 1:1).

Het is verbazingwekkend dat het spreken van Lasjon Hara wordt vergeleken met moord, maar we kunnen wel begrijpen waarom dat is: net zoals overtreding van de Tien Geboden de fysieke aspecten van deze wereld schaden en venietigen, zo tast Lasjon Hara de emotionele en sociale wereld aan. De slechte naam die een slachtoffer kan krijgen ten gevolge van Lasjon Hara kan hem geestelijk verwoesten.

5. Als men „gedwongen” wordt Lasjon Hara te spreken

Het maakt geen verschil of men Lasjon Hara spreekt terwijl men een sappig verhaal vertelt uit eigen vrije wil, of omdat men door iemand anders daartoe aangemoedigd (of gedwongen) wordt. Zelfs als iemands leraar of een ouder – iemand die men moet eerbiedigen en voor wie men ontzag moet hebben – hem vraagt om over een bepaalde gebeurtenis te vertellen, en door de informatie te verstrekken zou hij Lasjon Hara, of zelfs Avak Lasjon Hara spreken (dat is iets dat Lasjon Hara provoceert; hierover later meer), dan kan hij dat niet vertellen.

Goed beschouwd verschilt Lasjon Hara niet van andere geboden. Als iemand je dwingt of verleidt om een hamburger met kaas te eten, dan ben je nog steeds verantwoordelijk voor je gedrag.


 

6. Als men Lasjon Hara spreekt om een financieel verlies te vermijden

Het is zelfs verboden om Lasjon Hara de spreken ten einde een financieel verlies te voorkomen. Dit kan betekenen dat we als een dwaas beschouwd worden en dat ons een financiële mogelijkheid ontzegd wordt door de „intelligente” mensen met wie we omgaann. Zoals geldt voor alle Mitswot lo Taäsee (Toraverboden) geldt ook hier dat we verplicht zijn af te zien van ons inkomen om het verbod te vermijden.

Een voorbeeld: Een werkgever wil dan zijn verkoper denigrerend spreekt over een concurrent. De werknemer moet dat weigeren, zelfs als hem dat zijn baan zou kosten.

(De bron hiervan is Sjema: ‘Bechol levavecha, oevechol nafsjecha oevechkol meödecha – [Je zult Hasjem, je G-d,  liefhebben] met heel je hart, met heel je ziel en met heel je vermogen.”)

Het is in het algemeen nuttig om een (persoonlijke) rationele benadering tot de wetten van Lasjon Hara te ontwikkelen. Wanneer iemand geconfronteerd wordt met een situatie, waarin hij verwacht wordt denigrerend over iemand te spreken en hij kan dan antwoorden met een persoonlijke filosofie (of soms genoeg zelfvertrouwen om instemming te krijgen met een persoonlijke filosofie), dan zal hij in de meeste gevallen een dergelijke situatie met respect van de ander kunnen vermijden. En in situaties die niet onder de ‘meeste’ vallen, kan men het beste denken aan de voordelen, die het zich houden aan de mitswa, oplevert.

7. Het spreken van Lasjon Hara om persoonlijke schande te voorkomen

Als iemand zijn persoonlijke eer verliest door geen Lasjon Hara te spreken, moet hij dat verlies slikken en zijn mond houden. Bijvoorbeeld: als men zit in een groep mensen die Lasjon Hara spreken en hij kan zich op dat moment niet van het scheiden, dan kan hij toch niet mee doen in hun levendige discussie. Dit geldt zelfs als hij daardoor lijkt op een sul of een sociale buitenstaander. Hij moet proberen zich in te houden en denken aan de vele uitspraken van de Geleerden over een dergelijke situatie: „Het is beter om een dwaas te zijn in de ogen van een mens tijdens zijn hele leven, dan een gedurende één moment een slecht mens in de ogen van G‑d” (Edoejot 5:6), en: „De beloning is overeenkomstig de inspanning” (Pirkei Avot 5:25),” en de Gaon van Wilna schrijft: „Voor iedere seconde dat met zwijgt krijgt men een beloning die alle begrip te boven gaat.” 

8. Verschillende methoden om Lasjon Hara over te brengen

Men kan Lasjon Hara overbrengen door middel van gesproken, zowel als geschreven woorden, in brieven, boeken, kranten, emails of advertenties, of door middel van suggererende gebaren of op welke andere manier dan ook, zelfs met behulp van gelaatsuitdrukkingen. Bijvoorbeeld met een knipoog: „David is zeer intelligent,” of: „Lea is onderwijzeres, ze heeft er in de klas goed de wind onder (kuch, kuch).” Het is alle­maal verboden. Het is ook verboden om een brief of een artikel in een krant aan iemand anders te laten zien om daarmee de schrijver te kleineren.

9. Kleinerend over jezelf spreken samen met anderen

Zelfs al spreek je ook over jezelf kleinerend, om zo jezelf gelijk te stellen met anderen over wie je spreekt, dan is dan Lasjon Hara en verboden. Bijvoorbeeld: „Simon en ik hebben vroeger wel eens dingen uit een supermarkt gestolen.” Of: „Wij leren geen van allen Tora.” Het is ook verboden om Lasjon Hara over jezelf te spreken.

––––––––––––––––––––––