Wat is precies toegestaan op Sjabbat als men een huis koopt in Erets Jisraël?

De Gemara in Gittin 8b zegt dat hoewel het verbo­den is door de rabbijnen om aan een niet-Jood te vertellen dat hij een issoer op Sjabbat moet over­tre­den, het niettemin is toegestaan als het gaat om de aankoop van een huis in Erets Jisraël. Het geval waar het in de Gemara om gaat betreft iemand die reeds een huis van een niet-Jood gekocht had, maar de akte was nog niet voor de rechtbank ge­waar­merkt. De Gemara zegt dat aangezien het de mitswa van jisjoev Erets Jisraël betreft (het zich vestigen in het Land Israël), men de niet-Jood opdracht mag geven het contract op te stellen en het laten waarmerken door een niet-Joodse rechtbank. Het enige verbod dat daarbij betrokken is, is אמירה לעכו'ם (een niet-Jood instructies geven) en dat verbod mag men over­treden voor de mitswa van jisjoev Erets Jisraël.

Ik heb gehoord dat er veel meer is toegestaan wanneer het gaat om de aankoop van een huis in Erets Jisraël?

Dat is een misvatting. De Mechaber [1] zegt dat iemand een huis mag kopen van een niet-Jood in Erets Jisra­el en de akte mag laten tekenen en waarmerken in een rechtbank. De Misjna Beroera [2] legt uit dat de Jood de niet-Jood mag laten zien waar het geld ligt zodat de niet-Jood de akte kan ondertekenen en de verkoop kan laten waarmerken en registreren maar de Jood mag het geld niet aanraken om het aan de niet-Jood te geven. We zien dat ondanks dat de om­gang met geld alleen een issoer van moektse betreft, het niettemin verboden is het te hanteren om zo de aankoop mogelijk te maken.

Maar is schrijven geen verbod d’oraita?

Dat is het inderdaad, maar daar de Jood zelf niet schrijft, maar alleen de niet-Jood, is het toegestaan. Dit is één van de unieke gevallen waar we een niet-Jood mogen zeggen een issoer d’oraita te overtre­den, zoals verklaard wordt in de Misjna Beroera.[3]

Wordt iedere aankoop in Erets Jisraël een jisjoev Erets Jisraël genoemd?

Zo eenvoudig is het niet. Rasji in Gittin zegt dat de mitswa is dat de niet-Joden zich elders vestigen en dat de Joden hun plaats innemen. De mechaber schrijft ook: „Men mag een huis van een niet-Jood kopen.” Dit zou betekenen dat de aankoop van een huis van een Jood in Erets Jisraël niet onder deze cate­gorie valt. Dit degradeert niet de actuele vestiging in Erets Jisraël, hetgeen volgens de Rambam een Mitswa Asee is, maar voor de aankoop van een huis van een Jood mag men (volgens deze poskiem) een niet-Jood geen opdracht geven iets te doen dat anders verboden is.

Wanneer is het toegestaan om Sjabbat te over­treden om een andere Jood ervan te weerhou­den een grotere zonde te begaan?

In de ouderwetse ovens van vroeger werd het brood­deeg aan de zijkant van de oven geplakt en verwij­derd met een speciale spatel. De halacha zegt dat het assoer is om deze spatel op Sjabbat te ge­brui­ken, omdat het een עבודה דחול is.[4] De Sjoelchan Aroech [5] heeft het over een geval waar iemand het deeg aan de binnenkant van een oven ge­plakt heeft met de nadrukkelijke bedoeling om het deeg te bak­ken en hij zegt dat het is toege­staan het brood van de ovenwand af te pellen (ondanks dat daarmee een issoer over­treden wordt). Dit was toegestaan om de veel ernstige­re issoer van broodbakken te voorko­men.

De Misjna Beroera zegt [6] dat alleen de bakker die het deeg aan de ovenwand geplakt heeft, het brood eruit mag halen, maar niemand anders, zelfs al was het de bedoeling om te voorkomen dat de bakker een ernstigere issoer zou overtreden. Het lospellen van het brood van de ovenwand is een issoer en wij zeggen niet dat iemand een klein verbod moet over­treden om iemand anders te verhinderen een issoer te overtreden, ook niet als die issoer ernstiger is.

Hoe zit dat als degene die het brood in de oven geplaats heeft niet wist dat het verboden was – bijvoorbeeld hij wist niet dat het Sjabbat was. Magik het dan uit te oven halen?

De Misjna Beroera zegt[7] dat dezelfde halacha geldt als de bakker niet wist dat hij een issoer overtrad. De Magen Awraham legt uit[8] dat dit zelfs geldt als men niet weet dat men een overtreding heeft begaan. Daar er een element van zorgeloosheid bij betrokken is, mag men geen issoer overtreden ten behoeve van een ander.