Archief-Mo'eed Katan


DAF-Notities Mo'eed Katan Inleiding

Door Rabbi Mendel Weinbach, decaan Ohr Somayach

Inleiding tot Traktaat Mo’eed Katan

Vorige week is de Daf Jomi-cyclus begonnen met Traktaat Mo’eed Katan, dat hoofdzakelijk gaat over de wetten van Chol HaMo’eed, maar dat ook, in het derde hoofdstuk, uitgebreid ingaat op de wetten van de rouw.

De titel Chol HaMo’eed” beschrijft  de unieke periode die zowel kenmerken bevat van chol – een werkdag, waarin bepaalde melachot zijn toegestaan, als van mo’eed – een Jom Tov, waarin de meeste melachot zijn verboden. De Misjna Beroera (530:1) noemt vijf categorieën van melachot op, die zijn toegestaan op Chol HaMo’eed:

1. Bereiding van voedsel voor gebruik op Chol HaMo’eed of Jom Tov. Voor dit doel mag men zelfs geschoolde arbeid gebruiken (ma’asé oeman). 2. Ter voorkoming van een verlies. Bijvoorbeeld, men mag zijn veld bevloeien (onder bepaalde omstandigheden), wanneer anders de planten zouden verdorren. 3. Men mag werken om geld te verdienen om voedsel te kopen voor Chol HaMo’eed of Jom Tov, als men zonder dat niets te eten zou hebben. 4. Men mag zorgen voor de noden van de gemeenschap. Bijvoorbeeld reparaties aan wegen. 5. Ongeschoolde arbeid (ma’asé hèdiot) voor Jom Tov voor andere dingen dan voedsel.

Chol HaMo’eed: Chol HaMo’eed wordt beschouwd als een mikra’ei kodesj – een heilig feest, net als Sjabbat en Jom Tov. De Rambam (Hilchot Jom Tov 7:1) schrijft: Men moet deze dagen eerbiedigen met voedsel, drank en schone kleren, ten einde ze niet te behandelen als werkdagen.”

De Talmoed Jeroesjalmi vertelt ons dat als R. Abba bar Mamel daartoe in staat was geweest, hij melacha op Chol HaMo’eed zou hebben toegestaan. Hasjem gaf ons Chol HaMo’eed opdat we vrij zouden zijn van arbeid, en in staat zouden zijn om te eten, te drinken en Tora te studeren. In plaats daarvan eten en drinken de mensen en gedragen zich frivool. De Kol Bo leert hieruit dat frivoliteit op Chol HaMo’eed een ernstigere overtreding is dan het doen van melacha. Het doel van Jom Tov en Chol HaMo’eed is om dichter bij Hasjem te komen in liefde en ontzag en om Zijn Heilige Tora te leren (Misjna Beroera 530:2).

De Titel van dit traktaat: De Gaoniem en Risjoniem hadden vele namen voor dit traktaat. Sommigen noemden het Mesechet Masjkien, gebaseerd op het eerste woord van dit traktaat (zoals traktaat Beitsa genoemd is naar het eerste woord in dat traktaat). Onbewust hiervan verving een uitgever eens het woord Masjkien” in een zin van de Ran op traktaat Beitsa (9a s.v. Mihoe) door het word Mo’eed Katan.” De uitgever veronderstelde dat het een misdruk was in de vroegere uitgaven van de Ran.

In de loop van de jaren raakte de titel Masjkien in onbruik en werd vervangen door Mo’eed Katan”, hetgeen Klein feest” betekent. Deze naam werd gekozen, omdat Mo’eed Katan Chol HaMo’eed bespreekt, hetgeen minder zwaar is in zijn wetten en voorschriften dan andere Jamiem Toviem. Sommigen gebruiken de titel Mesechet Aweel” – Rouw-trataak – omdat dit traktaat veel wetten betreffende de rouw bevat.

De gecompliceerdheid van de wetten van Chol HaMo’eed: Eén van de meest gecompliceerde aspecten van Chol HaMo’eed is, dat iedere regel een wereld op zichzelf lijkt. Het is erg moeilijk om een algemeen principe op te stellen van wat is toegestaan en wat verboden is. Zelden vinden we een onderwerp van Halacha met zoveel radicaal tegengestelde meningen van de Poskiem. Zoals de Gemara zelf zegt (12a): De wetten van Chol HaMo’eed zijn steriel en kunnen niet van andere wetten geleerd worden.” Rasji legt uit, dat zij te vergelijken zijn met een vrouw die onvruchtbaar is en geen kinderen kan krijgen. Zo ook kan de ene halacha niet uit de andere worden afgeleid.

Door alle generaties heen hebben de Poskiem de nadruk op deze moeilijkheid gelegd, ieder in zijn eigen woorden. De Joséf Omets schrijft: Chol HaMo’eed heeft vele halachot, die alleen maar kunnen worden begrepen bij intensieve studie. Een haarbreed verschil in redenering kan onderscheid maken tussen wat is toegestaan en wat verboden is.” De Ma’adanei Jom Tov schrijft in zijn inleiding tot de wetten van Chol HaMo’eed: Slechts weinigen zijn goed thuis in deze wetten.” De Pele Joëets schrijft: Velen overtreden de Chol HaMo’eed-wetten onbewust. Daar sommige verboden voor Jom Tov versoepeld zijn, veronderstelt men dat alles is toegestaan. Een gewetensvol mens zal daarom uitzoeken wat is toegestaan en wat verboden is, door de boeken en Tora-Geleerden te raad­plegen.”