Zevachiem-index

DAF-Notities  – Zevachiem 79a
Door Rabbi Mendel Weinbach, decaan Ohr Somayach

Daf 79a Er wordt geleerd in een Baraita dat Hillel de Oude ze samen placht te eten

Sandwich Hillel

Een van de meest bekende „gerechten” van de Pesach Seder is de „Sandwich Hillel”, die onze gemara noemt in verband met de vraag of verschillende soorten voedsel, die samen gegeten worden, elkaars smaak opheffen.

Aan de Seder-tafel eten wij eerst matsa en maror [bitterkruiden] ieder apart, en daarna maken wij een „sandwich” van twee matsot met maror ertussen, hetgeen wij dan opeten, nadat wij verklaard hebben dat wij dit zo doen ter herinnering aan de geleerde Hillel, die dat zo gewend was te doen in de dagen dat het Beit Hamikdasj nog bestond.

In Tempeltijden werd het vlees van het korban pesach op de eerste avond Pesach gegeten, samen met matsa en maror. Alle drie mitswot van Tora. Hillel meende, en zijn mening werd betwist, dat men alledrie samen moest eten en dat de tegenstrijdige smaken van de drie soorten voedsel elkaar niet neutraliseerden, omdat zij alledrie in dezelfde mate verplicht waren.

Na de verwoesting van de Tempel echter, kunnen wij geen korban pesach meer eten, want wij kunnen geen offers meer brengen en de mitswa om maror te eten is vandaag alleen nog maar een gebod van de rabbijnen. Wanneer wij zouden beginnen met matsa en maror samen te eten als een sandwich, dan zouden wij niet het Tora-gebod om matsa te eten uitvoeren, zelfs niet volgens Hillel, omdat de smaak ervan teniet gedaan wordt door de maror, en het eten daarvan is alleen maar miderabbanan. Daarom beginnen wij met matsot en maror ieder apart te eten, zodat wij er zeker van zijn dat wij de mitswa om matsa te eten goed vervullen en pas daarna combineren wij de matsa met de maror ter nagedachtenis aan de manier waarop Hillel  in de tijd van de Tempel deze twee mitswot vervulde, toen die van gelijke betekenis waren.

Botsing van smaken: In onze gemara meent de geleerde Reisj Lakisj dat wanneer men drie ver­schillende soorten van verboden voedsel, met elkaar vermengd, eet, men niet met zweep­slagen gestraft wordt, omdat het onvermijdelijk is dat wanneer hij deze voedselbestanddelen kauwt, het ene, kleinere bestanddeel wordt samengevoegd met het andere, grotere bestanddeel en dan wordt de smaak ervan geneutraliseerd. Daar wij niet met zekerheid kunnen vaststellen welke van deze voedselbestanddelen dominant was bij het kauwproces, wordt de waarschuwing die wij hem geven voordat hij gaat eten, en die nodig is om hem te veroordelen tot zweepslagen, beschouwd als een twijfelachtige waarschuwing en op grond daarvan kan hij niet gegeseld worden [iemand kan alleen een lijfstraf krijgen voor een overtreding, wanneer hij van te voren ge­waar­schuwd is dat hij een overtreding begaat die verboden is en dat, wanneer hij de overtreding toch begaat, ondanks de waarschuwing, hij die desbetreffende lijfstraf krijgt (Zwi)].

De mening van Reisj Lakisj wordt bestreden door Rabbi Elazar, die zegt dat net zoals voedsel, dat gegeten wordt voor een mitswa elkaar niet neutraliseert, zo ook neutraliseren verboden voedselbestanddelen elkaar niet. Als bewijs voor zijn stelling haalt Rabbi Elazar een Baraita aan, waarin verteld wordt over de gewoonte van Hillel om zijn sandwich met korban pesach, matsa en maror te eten. Wanneer de drie smaken van de drie voedselbestanddelen elkaar hadden geneutraliseerd, had Hillel het Tora-gebod om alledrie op de Seder-avond te eten, niet naar behoren uitgevoerd. Dus kennelijk neutraliseerden de smaken elkaar niet.