Archief

Hearot
HaDaf HaJomi
Een wekelijkse Internetbrief voor lerners van de Daf HaJomi
Een uitgave van Zwi Goldberg – P.O.B. 3220 – Netanya - Israël – E-mail: zwigold@netvision.net.il
8 Eloel 5763 Traktaat  Zevachiem Nr. 26

Uit Meorot HaDaf HaYom, Vol. 224 van Kollel Chassidei Sochatov, Bnei Brak

Daf 88a En maten voor het droge maken het droge heilig

De speciale eigenschappen van olie

Onze misjna legt uit dat de klei sjaret [de heilige gebruiksvoorwerpen van de Tempel] de vloeistoffen en vaste stoffen die daarin gedaan zijn, heiligen. De misjna noemt klei sjaret die bedoeld zijn om vloeistoffen te bevatten klei halach [voorwerpen voor vloeistoffen] en de voorwerpen die bestemd zijn om vast voedsel te bevatten, noemt het midot hajaweesj [maten voor het droge]. Tosafot [s.v. Midot hajaweesj] legt uit dat de „maten” zo werden genoemd omdat men er [het volume] van diverse droge materialen mee kon meten. Met andere woorden, zij wisten dat wanneer zij het  voorwerp zouden vullen, afgestreken of met een kop erop, met meel of zout, zij hetzelfde resultaat zouden krijgen, omdat droge materialen op dezelfde wijze kunnen worden opgehoopt. Aan de andere kant variëert de dichtheid [viscositeit] van  verschillende vloeistoffen. Olie is „dikker” dan wijn en water is zelfs nog „dunner”. In dit artikel zullen wij ons concentreren op een ogenschijnlijke essentiële tegenstelling tussen twee misjnajot over dit onderwerp.

Olie is dichter dan wijn: De misjna in Machjirien 3:2 zegt dat water, wijn en azijn de wand van een aardewerk vat kunnen penetreren, in tegenstelling tot honing, olie, melk, dauw en bloed, die niet penetreren [Rambam, de Rosj en Rabeinoe Ovadja van Bartenura in hun commentare t.p.]. Blijkbaar zien wij daarom [zie Tosafot Jom Tov, ibid] dat olie dichter is dan wijn [merk op dat met dichtheid hier niet de verhouding gewicht/ volume bedoeld wordt].

Olie drinkt tot in de kleinste gaatjes:  Aan de andere kant zegt de misjna in Keliem 3:2 dat als voorwerpen zoals een blijk of een fles, die bedoelt zijn om olie te bevatten, doorboord worden, zodat de olie ontsnapt, zij niet onrein kunnen worden omdat zij niet langer als gebruiksvoorwerpen be-schouwd worden. Wanneer het gat echter zo klein is dat de olie er niet door kan ontsnappen, dan kan het voorwerp onrein worden, omdat het dan geschikt is voor zijn doel. Rabbeinoe Ovadja van Bartenura legt uit dat de misjna voorwerpen voor olie noemt, omdat olie in het kleinste gaatje kan binnendringen, zelfs zulke gaatjes, waar water niet in kan binnendringen! Hieraan zien wij klaarblij-kelijk dat olie de dunste vloeistof is, en niet wijn! [Tosafot Jom Tov, Machsjirien, ibid.]. We hebben nu één misjna die verklaart dat olie dichter is dan wijn, zodat het niet in de wand van een vat kan binnen-dringen, wat wijn wel kan, en een andere misjna die verklaart dat olie zo dun is, dat het in gaatjes kan dringen waar water niet in kan!

Het verschil tussen penetratie en absorptie: Tosafot Chadasjiem [ibid., in naam van Maharsjach] en Chidoesjei Mahariach [Sjabbat 8:4] bieden een goede oplossing voor deze fundamentele tegenstelling. Volgens hem komt de oplossing voort uit de eigenschap van olie, dat, trouw aan zijn naam, olieachtig en glad is. Door die gladheid dringt het binnen in kleine gaatjes en scheurtjes, in tegenstelling tot andere vloeistoffen, die niet de „moeite” nemen om in nauwe gaatjes door te dringen. De zaak is echter verschillend wanner wij olie en wijn met elkaar vergelijken voor een capaciteit om een gesloten aardewerken vat binnen te dringen. Wijn wordt uiteindelijk geabsorbeerd door het vat en zal lang-zaam binnendringen in de wanden ervan. Aan de andere kant, de gladde olie wordt niet gegrepen door de wanden van het vat en wordt er niet door geabsorbeerd.

In ieder  geval bevredigde deze fraaie verklaring sommige halachische autoriteiten niet, en zij be-weerden dat olie dichter is dan ander vloeistoffen, zodat zijn gladheid niet voldoende is om in gaatjes  en scheurtjes door te dringen, waar andere vloeistoffen niet kunnen binnendringen. Daarom beweert de Chazon Iesj dat wij de verklaring van Rabbeinoe Ovadja van Bartinoro moeten veranderen. In plaats van de versie die olie-voorwerpen noemt, omdat olie in de kleinste gaatjes kan binnendringen, moeten wij het opvatten dat de misjna olie-voorwerpen noemt ondanks het feit dat er vloeistoffen zijn die een kleiner gaatje kuunnen binnendringen.