Archief

Hearot
HaDaf HaJomi
Een wekelijkse Internetbrief voor lerners van de Daf HaJomi
Een uitgave van Zwi Goldberg – P.O.B. 3220 – Netanya - Israël – E-mail: zwigold@netvision.net.il
17 Eloel 5763 Traktaat Zevachiem Nr. 30

Uit Meorot HaDaf HaYom, Vol. 224 van Kollel Chassidei Sochatov, Bnei Brak

Daf 94b: Wanneer iemand water gooit op vlas-zaad [op Sjabbat], dan is hij [een zondoffer] schuldig

Het weken van zaden in water op Sjabbat

De Maĝeen Awraham  leidde van onze soegia  een grote chidoesj af in de halachot van Sjabbat. Rambam bepaalt [Hilchot Sjabbat 8:2] dat „iemand die tarwe of gerst of iets dergelijks in water weekt op Sjabbat, de tolda [afstammeling, verboden mid’oraita als een afgeleide van de av-melacha – de hoofdwerkzaamheid] overtreedt van planten en dat hij gestraft wordt voor de kleinste hoeveelheid.” De Sjoelchan Aroech [O.Ch. 336:11] beslist overeenkomstig. Deze halacha betreft iemand die zaden in water weekt op Sjabbat zodat zij zachter worden en uitspruiten [Misjna Beroera, 336:50] en die handeling is verboden omdat het beschouwd wordt als zaaien. De Maĝeen Awraham [O.Ch. 336:12] citeert onze Gemara en stelt een interessante vraag. Onze soegia zegt dat men geen vlas in water mag gooien op Sjabbat. Ter verklaring van dit verbod zegt de Gemara dat deze halacha speciaal betrekking heeft op een bepaalde eigenschap van de vlaszaden: wanneer zij in contact met water komen, scheiden zei een substantie af die hen aan elkaar doet kleven en zo worden ze een soort deeg; wie dat doet op Sjabbat overtreedt het verbod van kneden. De Gemara licht toe dat de reden dat men geen vlas in water mag weken, niet kan zijn omdat het hetzelfde is als zaaien, want als dat wel zo was, waarom geldt dat dan alleen voor het weken van vlas? Waarom noemt deze halacha niet ook een verbod voor het weken van tarwe of gerst in water? Het blijkt duidelijk uit de Gemara dat er geen verbod bestaat om zaden op Sjabbat in water te weken wegens het verbod op zaaien, en dat alleen vlas-zaden verboden zijn te weken wegens het verbod op kneden. Waarom paskent de Rambam dan dat men geen tarwe of gerst in water mag weken op Sjabbat?

In het licht van deze tegenstelling biedt de Maĝeen Awraham een chidoesj – een nieuwe gedachte – namelijk dat iemand die zaden weekt op Sjabbat niet het verbod van zaaien overtreedt, tenzij hij ze voldoende tijd laat weken [ongeveer een halve dag]. Onze Gemara, die beweert dat iemand die vlas-zaden in water weekt, niet het verbod van zaaien overtreedt maar alleen dat van kneden, heeft het over het weken gedurende korte tijd, waarin het niet kan groeien. De Maĝeen Awraham concludeert: „ en het is de algemene gewoonte dat wij tarwe in water leggen [op Sjabbat] en daarmee de dieren voeren” [zie Sja’arei HaTsioen 336: 46].

Daf 94b: Het natmaken van kleding is het wassen ervan

Het schoonmaken van contactlenzen op Sjabbat

Wat hebben zachte, blinkende contactlenzen te maken met het bloed van offerdieren? De wereld van de halacha omvat ieder onderwerp en zelfs contactlenzen en offerdieren hebben een gemeenschappelijke noemer.

Onze soegia dient als bron voor halachische uitgangspunten betreffende het schoonmaken van voorwerpen op Sjabbat. De Gemara bespreekt het schoonmaken van huiden waarop bloed van kodosjiem gespat is en weidt dan verder uit over het schoonmaken van huiden in het algemeen, of er verschil bestaat tussen zachte en harde huiden en over de halachot van het schoonmaken ervan op Sjabbat in het bijzonder.

Zoals wij weten is melaben  – witmaken – een van de 39 av-melachot die gedaan werden bij de bouw van het Misjkan – het Heiligdom in de woestijn – en dat is verboden te doen op Sjabbat. De essentie van deze melacha is het witmaken en schoonmaken van ruwe wol. De toladot [afstammeling] van de melacha houdt alle vormen van wassen in, zoals het weken van een kledingstuk in water, zoals wordt uitgelegd in onze soegia, en deze handeling is verboden mid’oraita, zelfs zonder dat men het kledingstuk schoonwrijft.

Onze Gemara beweert dat al het bovenstaande alleen van toepassing is op weefsels, maar dat de halacha anders is voor leren kleding [zacht of hard], hetgeen in water geweekt mag worden op Sjabbat. De Gemara vertelt zelfs hoe mensen op Sjabbat water over de schoenen van Rav gooiden om ze schoon te maken, maar dat het verboden is de leren kleding [en schoenen] schoon te wrijven op Sjabbat [of zij hard zijn of zacht maakt geen verschil; zie bioer Halacha 302:9 beg.w. Aval]. In dit artikel zullen wij nagaan wat de redenen zijn om verschil te maken tussen leer en weefsels en wat daar de practische gevolgen van zijn  voor de zorg voor lenzen op Sjabbat.

Leer absorbeert geen vuil en water: De reden voor het onderscheid tussen leer en weefsels draait om het feit dat weefsels het vuil en het water waarmee men dat wil schoonmaken absorberen en daarom wordt weken ervan beschouwd als wassen. Aan de andere kant absorbeert leer geen vuil of water op dezelfde wijze. Sommigen zeggen dat aangezien leer maar heel weinig absorbeert, wordt het weken ervan niet beschouwd als wassen want het leer wordt er niet echt schoon door [net zoals men vuil eetgerei op Sjabbat in water mag leggen omdat het vuil niet door het eetgerei geabsorbeerd wordt].

Hoewel leer echter wel een beetje vuil en water absorbeert wordt het weken ervan in water toch niet beschouwd als wassen omdat men niet gewoon is om leer op die manier te wassen of omdat, als men het op deze manier zou willen schoonmaken, dat erg veel tijd in beslag neemt en dus wordt het niet beschouwd als de normale manier van schoonmaken. [Maar in ieder geval moet men het leer niet schoonwrijven want het verbod van schoonwassen geldt wel voor leer. Alleen de halacha „weken is wassen” is er niet op van toepassing].

Wij zullen ons nu concentreren op ons onderwerp: de zorg voor zachte lenzen op Sjabbat. Als het is toegestaan om leer op Sjabbat de weken, mogen wij dan concluderen dat het ook is toegestaan om zachte lenzen te weken in reinigings vloeistof? Wij moeten eerst vaststellen dat zachte lenzen in het geheel niet vergelijkbaar zijn met gewoon plastic. Hoewel plastic geen vloeistoffen absorbeert, kunnen lenzen dat wel [hoewel, wanneer zij aan de lucht worden blootgesteld, kan men de vloeistoffen die erin zijn geabsorbeerd er niet uitknijpen]. Daarom is het verboden om ze te wrijven met een vloeistof, want dan worden ze schoon gemaakt, net zoals het verboden is om leer schoon te wrijven. Voorts is er een basis om het weken van lenzen in reinigings vloeistof te verbieden, zelfs als wij veronderstellen dat zij vergelijkbaar zijn met leer, hetgeen wel geweekt mag worden, hetgeen onze soegia voor leer alleen maar toestaan voor het weken in water. Het is mogelijk dat het ook verboden is om leer te weken in een schoonmaakmiddel omdat het op die manier wel schoongemaakt wordt en „wit wordt” en het schoonmaak­middel van de lenzen verwijdert ook het vuil dat eraan vastkleeft.

De oplossing voor mensen met contactlenzen: De oplossing voor mensen met contactlenzen is ze te laten weken in een zoutoplossing – een vloeistof die alleen ontworpen is om de lenzen erin te bewaren, niet om ze schoon te maken. Op die manier is het weken van lenzen vergelijkbaar met het weken van leer in water, hetgeen is toegestaan op Sjabbat. Wij benadrukken hier dat HaGaon Rav J.S. Eliasjiv gepaskend heeft dat iemand die lenzen in een zoutoplossing wil laten weken op Sjabbat, ze wel vóór Sjabbat goed moet schoonmaken. Lezers die hun kennis over dit onderwerp willen uitbreiden moeten Orchot Sjabbat [hoofdstuk 13, 37-40 en de opmerkingen daar, en de Beoerei Halacha 5  raadplegen][Sjemirat Sjabbat Kehilchata (15:82) schrijft dat het is toegestaan om zachte contactlenzen op Sjabbat in de vloeistof te leggen waarin ze gewoonlijk bewaard worden (Zwi)]. 


N.B. Halachische discussies die hier gepresenteerd worden, zijn uitsluiten bedoeld om de

gedachten en het leren te stimuleren en om achtergrondinformatie te verstrekken en zij

moeten niet beschouwd worden als psak halacha. Halachot moet men leren

 onderleiding van een bevoegde Rav, dat is een Rabbijn die ook bevoegd

is om een psak halacha te geven.

 

Bovenstaande teksten zijn woordelijke vertalingen van resp.

Meorot Hadaf HaYomi en Weekly DAF Footnotes.

De toelichtende en verklarende teksten

tussen rechte haken [ ] (niet de bron­

vermeldingen) zijn afkomstig

van de vertaler.