Berachot Hoofdstuk 8 - Misjna 5 בֵּית שַׁמַּאי אוֹמְרִים, נֵר וּמָזוֹן וּבְשָׂמִים וְהַבְדָּלָה. וּבֵית הִלֵּל אוֹמְרִים, נֵר וּבְשָׂמִים וּמָזוֹן וְהַבְדָּלָה. בֵּית שַׁמַּאי אוֹמְרִים, שֶׁבָּרָא מְאוֹר הָאֵשׁ. וּבֵית הִלֵּל אוֹמְרִים, בּוֹרֵא מְאוֹרֵי הָאֵשׁ:
Beit Sjammai zegt: [De volgorde van de berachot [1] is] licht, voedsel [2], kruiden en havdala. Maar Beit Hilleel zegt: licht, kruiden, voedsel en havdala. Beit Sjammai zegt: „Wie het licht van het vuur geschapen heeft”[3]. En Beit Hilleel zegt: „Boree meorei haeesj” [De schepper [4] van de lichten [5] van het vuur]. Aantekeningen [1] De misjna behandelt de ceremonie van havdala [de „scheiding” tussen de heiligheid van Sjabbat en het profane van de werkdag]. Zoals op vrijdagavond de Sjabbat wordt ingewijd met de kiddoesj, zo wordt op zaterdagavond afscheid genomen van de Sjabbat met de havdala. De havdala bestaat uit vier zegeningen – vier berachot: a) De beracha over de beker wijn, zoals ook de kiddoesj over een beker wijn wordt uitgesproken. b) De beracha over aangenaam geurende kruiden. Na het uitspreken van de beracha ruikt men aan de kruiden, om aan te sterken van het verlies van de „extra inspiratie” van Sjabbat, die ons thans verlaat. c) De beracha over licht, die wordt uitgesproken over een als een fakkel gevlochten kaars ter herinnering aan de schepping van het licht, dat op de eerste dag van de week geschapen werd. d) De beracha van de havdala, de scheiding tussen de heilige Sjabbat en de profane werkdag. Net als de kiddoesj en de havdala wordt het dankgebed vaak uitgesproken over een beker wijn: indien het samen met tien of meer mannen wordt uitgesproken, zegt men het altijd over een beker wijn; wanneer men met drie of meer (maar minder dan tien) mannen is, hebben velen de gewoonte het ook over een beker wijn uit te spreken. Wanneer men het dankgebed na de maaltijd in gezelschap uitspreekt na de derde maaltijd op Sjabbat, vlak voordat Sjabbat is afgelopen, heeft men dus twee bekers wijn nodig, één voor het dankgebed en één voor de havdala. Indien men daarvoor niet voldoende wijn meer heeft, moet men het dankgebed en de havdala over dezelfde beker wijn uitspreken. De Misjna bespreekt hoe in dit laatste geval de volgorde van de berachot moet zijn en waar tussen de vier berachot van de havdala, men het dankgebed na de maaltijd moet uitspreken. [2] Licht, voedsel: Wie op Sjabbat gegeten heeft tijdens mincha-tijd [d.w.z. in de namiddag] en het wordt donker, maar hij heeft zijn maaltijd niet beëindigd en hij heeft een hoeveelheid wijn genoeg voor één [beker], dan zegt Beit Sjammai: [De volgorde der berachot is:] licht en maaltijd, kruiden en havdala. Want iedereen, [d.w.z. zowel Beit Sjammai als Beit Hilleel] zijn het erover eens dat havdala het laatst komt, zodat het afscheid van de [Sjabbat-] dag als laatste komt, want daaruit blijkt dat het [de Sjabbat] geen last voor hem is. Zij hebben alleen een meningsverschil over het licht en de kruiden, want Beit Sjammai zegt: [eerst] de beracha voor licht en [het dankgebed na] de maaltijd en daarna [de beracha voor] de kruiden, terwijl Beit Hilleel zegt: [eerst zegt men de beracha voor] licht en kruiden, want berachot die wij kunnen zeggen zonder dat zij een last voor ons lijken, zoals [de berachot voor] licht en kruiden, die plaatsen wij vóór het dankgebed na de maaltijd [want het dankgebed na de maaltijd is tamelijk lang en kan iemand daarom een last lijken. Dus beit Sjammai en Beit Hilleel zijn het erover eens dat men eerst de beracha over het licht zegt, want daarvan heeft men profijt zodra het aangestoken wordt]. [3] Beit Sjammai zegt: [De beracha over het licht is: Gezegend .....] Die het licht van het vuur geschapen heeft: „Die geschapen heeft”, hetgeen betekent wat geweest is. En niet „Schepper”, hetgeen betekent wat nog moet komen. En: „Het licht van het vuur”, want in vuur is slechts één licht (RAV). [4] En Beit Hilleel zegt: de Schepper: Dat betekent ook wat in het verleden gebeurd is (RAV). [Waarom geeft Beit Hilleel hieraan de voorkeur? Ten slotte lijken de woorden van Beit Sjammai nauwkeuriger. Maar in de Bijbel (Jesjajahoe 5:18) worden dezelfde woorden gebruikt om een verleden tijd uit te drukken en het is beter om woorden uit de Bijbel te gebruiken voor een beracha dan nieuwe woorden te gebruiken (Tosafot). [5] De lichten van het vuur: Want er zijn vele kleuren in een vlam, rood, wit en groen (RAV). [De Halacha is volgens Beit Hilleel en wij zeggen: Boré meorei haëesj - Schepper van de lichten van het vuur - waarbij met „lichten” de diverse kleuren bedoeld worden, terwijl het woord „Schepper” betekent „Die geschapen heeft”. Voor wat betreft de geaccepteerde praktijk van de volgorde van de berachot gaan wij noch volgens de scholen van Sjammai, noch volgens Hilleel, maar als volgt: a) dankgebed na de maaltijd (en de beracha over wijn); b) de beracha over de kruiden; c) de beracha over het vuur: d) de beracha over „de scheiding” - de havdala].
Copyright © 2004 by |