Aantekeningen bij misjna 6:5

[1]. Opmerking vooraf: Brood was in vroegere tijden het hoofdbestanddeel van de maaltijd en alles wat men daarbij at, zoals een ei, kaas, groenten en vlees, vis, etc. werd als bijgerecht beschouwd. Daarom maakt de beracha over brood de rest vrij. Ook het drinken. Maar niet de wijn, want wijn heeft zelfstandige betekenis, het wordt gebruikt om o.a. kiddoesj en havdala over te zeggen. Ook bij Brit Mila of een huwe­lijksceremonie worden speciale berachot over wijn gezegd. Daarom moet men een aparte beracha over wijn zeggen, die de andere dranken vrij maakt. Echter vruchten eet men in het al­gemeen niet bij de maaltijd maar als dessert erna. Vroeger, in de tijd van de Misjna was het de gewoonte die vruchten als dessert na de maaltijd te eten, met wijn. Dat behoorde dan niet tot de maaltijd, maar vormde een nagerecht  zonder brood op zichzelf. Deze voorschriften over  „na de maaltijd” zijn niet meer van toe­passing tegenwoordig, want wij beschouwen alles als te behoren tot de maaltijd, tot de birkat hamazon (Tossafot).

[2]. Dan heeft men de wijn ná de maaltijd bevrijd: [D.w.z., men hoeft dan geen beracha te zeggen voor de wijn na de maaltijd (die men drinkt voordat men birkat hamazon gezegd heeft)]. Deze woorden gelden voor Sjabbatot en feestdagen, waar men gewend is wijn te drinken na de maaltijd, en als men de beracha over de wijn zegt vóór de maaltijd, zegt men de beracha met dat in gedachte [d.w.z. dat hij (bewust of onbewust) al de wijn na de maaltijd in gedachte heeft als hij de beracha vooraf zegt]. Maar op andere dagen, wanneer het niet de vaste gewoonte is om na de maaltijd wijn te drinken, bevrijdt de [beracha die men voor de] wijn vóór de maaltijd gezegd heeft, niet de wijn die men na de maaltijd drinkt [van een beracha]. En alle „na de maaltijd”, dat de Misjna ons leert, wil zeggen: nadat men „zijn handen van het brood heeft verwijderd”, [maar] nog vóór de birkat hamazon. (RAV) [D.w.z., men is gestopt met brood eten en is ook niet meer van plan nog brood te eten. Wanneer men birkat hamazon gezegd heeft, is de maal­tijd zeker beëindigd en wie daarna nog wijn drinkt (b.v. de wijn waarover men de birkat hamazon gezegd heeft) moet men zeker opnieuw een beracha maken en daar geldt de Misjna niet voor].

[3]. Het bijgerecht (Hebreeuws: parpèret): Alles dat bij het brood gegeten wordt, zoals vlees, eieren en vis, noemt men parpèret. Soms diende men een voorgerecht op, om de maaltijd langer uit te rekken, en na de maaltijd bracht men nagerechten, nadat men „zijn handen verwijderd had van het brood.” (RAV) [D.w.z. nadat men met de hoofdmaaltijd en het eten van brood gestopt was.]

[4]. De beracha voor het brood, hamotsie, bevrijdt alles wat men tijdens de maaltijd eet; echter een dessert dat na de maaltijd gegeten wordt (voordat men de birkat hamazon gezegd heeft) vereist een aparte beracha (tifèret Jisraël).

[5]. Maar hij kan daarmee wel ander voedsel bevrijden, waaronder „voedsel dat in een pan gekookt is.” [zie volgende noot]

Er is een regel betreffende de berachot over voedsel, dat wanneer men twee soorten voedsel tegelijk eet, waarvan één het hoofdvoedsel is en het andere is van minder belang en wordt gegeten als een bijgerecht van het hoofd­voedsel, dan zegt men alleen een beracha over het hoofdvoedsel, en over het bijgerecht zegt men geen beracha. Daar brood doorgaans het hoofdvoedsel is en het overige dat men tijdens de maaltijd eet als bijgerecht beschouwd wordt, zegt men alleen een beracha over het brood en deze beracha  (Gezegend … die het brood voortbrengt uit de aarde) bevrijdt dan alle andere soorten voedsel van een aparte beracha. Zie ook Misjna 6:7.

[6]. [Omdat het gemaakt is van dezelfde ingrediënten als brood, kan het niet bevrijd worden met een beracha over een bijgerecht. Dit is dus een mening in strijd met de eerst genoemde mening in de misjna.]

Voedsel uit de [kook-] pot: Zoals fijngestampt graan [graanvlokken] of  gerstekorrels [pap], of meel in water gekookt, zoals noedels en dergelijke. En sommigen zeggen dat de parpèret van onze Misjna brood is dat in een pan geweekt is, en dat niet meer het uiterlijk van brood heeft. Daarover zegt men de beracha: Boree minei mezonot [Die de verschillende soorten voedsel geschapen heeft]. [Wanneer brood zijn uiterlijk als brood verliest, zelfs al was het oorspronkelijk gebakken in een oven, dan verliest het zijn status van brood en men zegt er niet meer de gewone beracha over brood voor.] Nu begrijpen wij waarom het nodig was [voor de Misjna om te ver­mel­­den] dat „[maar als men een beracha gezegd heeft] over het bijgerecht, bevrijdt dat niet het brood”. [De Misjna leert ons dat het brood niet bevrijd wordt met de beracha over het meelproduct dat in een pan gekookt was] ondanks dat dit ook een soort brood is. Echter [volgens de eerste mening in de Misjna, die het niet met Beit Sjammai eens is] bevrijdt het [d.w.z. de beracha over zulk voedsel, over parpèret] wel ander voedsel dat in een pan gekookt werd [en dat dezelfde beracha Boree minei mezonot] vereist. Maar de school van Sjammai meent, dat zoals een beracha over de parpèret het brood niet bevrijidt van een beracha, zo kan het ook ander voedsel in een pan bereid niet bevrijden. Maar de halacha is niet volgens Beit Sjammai (RAV).